Soyut — Somut Norm Denetimi 2026 (Anayasa Mahkemesi)

Soyut Norm Denetimi – Somut Norm Denetimi İdare Hukuku Tarih: 16-04-2025 Norm; kural, yasa ve anayasaya uygunluk terimlerinin birlikte yer almasıdır. Bu birliktelik içinde yasaya uygunluk durumunun denetlenmesine de norm denetimi adı verilmektedir. Başvurular üzerine sağlanan bu denetimler Anayasa Mahkemesi tarafından yapılmaktadır. Norm denetiminde “iptal davası” ve “itiraz yolu” olmak üzere iki tür başvuru usulü vardır.

Soyut Norm Denetimi – Somut Norm Denetimi İdare Hukuku Tarih: 16-04-2025 Norm; kural, yasa ve anayasaya uygunluk terimlerinin birlikte yer almasıdır. Bu birliktelik içinde yasaya uygunluk durumunun denetlenmesine de norm denetimi adı verilmektedir. Başvurular üzerine sağlanan bu denetimler Anayasa Mahkemesi tarafından yapılmaktadır. Norm denetiminde “iptal davası” ve “itiraz yolu” olmak üzere iki tür başvuru usulü vardır. İptal davası yoluna “soyut norm denetimi” itiraz yoluyla denetime ise “somut norm denetimi” de denilmektedir. Anayasa yargısı, kanunların ve diğer bazı yasama işlemlerinin anayasaya uygunluğunun yargısal usullerle kontrol edilip, karara bağlanması faaliyetlerinin tümüne denir. Anayasa yargısının amacı, insan haklarının ve temel hürriyetlerin tam güvence altına alınmasıdır. Diğer bir ifadeyle anayasa yargısı insan haklarını güvence altına alan anayasanın yasama çoğunluğuna karşı etkili biçimde korunması ihtiyacından kaynaklanmıştır. Bu makalemizde, ve Danışmanlık olarak sizlere Somut Norm Denetimini, şartlarını, işleyişini; Soyut Norm Denetimini, soyut norm denetiminin şartlarını, işleyişini, soyut norm denetiminde dava açma yetkisini açıklayacağız. İlgili Makale: İnfaz Hesaplama Makale İçeriği Toggle Anayasa Uygunluk Denetimi Şekilleri (Denetim Yolları) Kanunların, Anayasa’ya uygunluğunun yargısal denetimi, Anayasa Mahkemesi’ne başvurma usulüne göre ” dava yolu”, ” itiraz (def’i) yolu ve ” bireysel başvuru” olmak üzere üç türlüdür. İtiraz yoluyla denetime ” somut norm denetimi” de denir. Çünkü bu denetim yolunda, kanunun Anayasa’ya uygunluğunun denetimi, belli bir somut olay ve dava aracılığıyla gerçekleşmektedir. Dava yoluna ise ” soyut norm denetimi” de denmektedir. Soyut norm denetimi; Anayasa’da belirtilen kişi, grup, kurum veya organlar tarafından belli bir kanun aleyhine anayasaya aykırı olduğu savıyla yetkili yargı merciinde açılan davada yapılan denetimdir. Somut norm denetimi; Somut norm denetimi, bir mahkemede görülmekte olan davanın karara bağlanmasının, o davada kullanılacak kanun hükmünün anayasaya uygun olup olmamasına bağlı olması halinde yapılan denetimdir. Bireysel başvuru ; yargılama sırasında kişinin savunma gibi kimi temel haklarının ihlal edildiği ve karara esas olan kanunun kişinin anayasayla korunan temel hakkını ihlal ettiği iddialarıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurmasıdır. İlgili Makale: İptal Davası Somut Norm Denetimi Soyut norm denetiminde, belli siyasal organlar tarafından, belli süreler içerisinde bir yasanın anayasaya aykırılığı iddiasıyla AYM’ de iptal davası açılması söz konusudur. Bu denetim yolu herhangi bir somut olayla bağlantılı olmaksızın soyut bir değerlendirmeye dayandığı için “soyut norm denetimi” olarak adlandırılmaktadır. Soyut norm denetimi, yani iptal davası açısından önemli olan, özellikle parlamentodaki muhalefet partilerine veya gruplarına dava açma hakkının tanınmasıdır. Siyasi iktidarın anayasaya uygun kullanılmasını sağlamak açısından muhalefete böyle bir hakkın tanınması hayati önem taşır. [vc_message] Anayasa Mahkemesinin resmi internet sitesi: https://www.anayasa.gov.tr/tr/anasayfa/ [/vc_message] Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi madde kenar başlıklı 152. Maddesine göre; bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varılması üzerine bu konuda verilecek karara kadar dava geri bırakılarak işin Anayasa Mahkemesi’ne intikal ettirilmesiyle başlayan yargısal denetim sürecine, Somut Norm Denetimi denir.” Görüleceği üzere somut norm denetimi; soyut norm denetimi gibi sınırlı insan tarafından işletilen bir yol olmayıp bu yola başvurmak için süre sınırlandırılması yoktur. Pratikte çokça başvurulması gereken somut norm denetimi fiili olarak çok az durumda işletilmektedir. Çünkü hakimler bu yola başvurma noktasında tereddütler yaşamaktadır. Bir diğer husus ise yargılama sürecinin bu yola başvurulması ile istenmedik şekil de uzamasıdır. Anayasanın 152. maddesin de düzenlenen somut norm denetimi 2949 sayılı kanunun 28. maddesi birlikte değerlendirilerek ele almak gereklidir. Temel düzenleme olan 152. madde somut norm denetiminin tanımını, şartlarını ve işleyişini belirtirken, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 28. maddesi ayrıntılı olarak sürecin nasıl işleyeceğini düzenlemektedir. soyut norm denetimi nedir Somut Norm Denetimi Unsurları Görülmekte olan bir davanın bulunması Davaya bakan mahkeme olmalıdır Davada uyuşmazlığın çözümü için uygulanacak Kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi niteliğinde kural olması Mahkeme hakiminin uygulanacak kuralı Anayasaya aykırı bulması ya da tarafların anayasaya aykırılık iddiasına ciddi bulması gerekir. Anayasa Mahkemesi, işin kendisine noksansız olarak gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse ilgili mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır. Somut norm denetimi kimler tarafından yapılır sorusunun cevabı ise; öncelikle davaya bakan mahkeme tarafından Anayasa Mahkemesine götürülerek burada hukuka uygunluğu denetlenir. Tüm bu şartlar ayrıntılı olarak ele alınacak olursa; Görülmekte Olan Bir Dava Olmalı Somut norm denetiminin en temel ve ayırt edici özelliklerinden birisi, Anayasanın 152. Maddesinde de açıkça belirtildiği üzere, ortada “bakılmakta olan bir dava” (Örneğin; insan öldürme nedeniyle ceza davası veya zina nedeniyle boşanma davası gibi) olmasıdır. Somut norm denetiminin işletilebilmesi için derdest bir dava olması gerekmektedir. Fakat yetki, konu, süre gibi eksiklikler dikkate alınmaksızın yine de derdest bulunan bir dava ve uyuşmazlığın varlığı yeterli değildir. Bunun yanı sıra davayı görecek ya da uyuşmazlığı çözüme kavuşturacak yargı merciinin hem görevli hem yetkili olması gerekir. Öyle ki; ister yargı mercii ister mahkeme olsun fark etmeksizin kendi görev ve yetki alanları dışında kalan uyuşmazlıklarda deyim yerindeyse görev veya yetki gaspı yaparak anayasa mahkemesine müracaat etmemiş olmaları gerekmektedir. Davaya bakılmış veya davanın esası hükme bağlanmış ise artık o davada somut norm denetimi yapılamaz. Buna rağmen davanın sonuçlanması Anayasa Mahkemesinin davaya bakmasına engel değildir. Anayasa mahkemesi kararları ışığında bakılmakta olan dava şartı başlangıçta aranması gereken bir şart olup, başvuru yapıldıktan sonra davanın örneğin af, feragat, davacının isteğinin davalı tarafından yerine getirilmesi ile davanın ortadan kalkmış olması gibi herhangi bir sebeple ortadan kalkması halinde anayasa mahkemesi başvuruyu incelemeye devam edecektir. Dava kavramından ise çekişmeli veya çekişmesiz yargı anlaşılmalıdır. Çünkü 2 durumda da uygulanacak bir norm vardır. Bu normun anayasaya aykırılığı ilerisi sürülmesi söz konusudur. Anayasanın 152. maddesi geniş şekilde tüm yargısal işlemleri içerisine almaktadır. Yine anayasa mahkemesinin 26.9.1968 tarih ve 1967/21-1968/36 sayılı kararı çekişmesiz yargı işlerinin somut norm denetimine konu olacağını ve karar alınmasına engel olmadığını belirtmiştir. Mahkemenin Varlığı Anayasanın 152/1. maddesinin ilk cümlesi “bir davaya bakmakta olan mahkeme…” ile başlamakta yine 6216 sayılı Kanunun 40/1. maddesinin ilk cümlesi de aynı şekilde başlayarak itiraz yolundaki başvurunun mahkemelerce yapılması

Soyut — Somut Norm Denetimi 2026 (Anayasa Mahkemesi) konusunda detaylı bilgi için avukatofisi.gen.tr sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sonuç

Soyut — Somut Norm Denetimi 2026 (Anayasa Mahkemesi) hakkında yukarıda sunulan bilgiler genel niteliktedir. Kişisel hukuki durumunuz için profesyonel avukat desteği almanızı öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu konuda ne yapılabilir?

Konuya ilişkin olarak lisanslı bir avukattan hukuki danışmanlık almanız önerilmektedir.

Yasal süreç ne kadar sürer?

Yasal süreç, davanın türüne göre değişir. Birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir.

Hukuki danışmanlık almak neden önemlidir?

Her davanın kendine özgü koşulları vardır. Doğru strateji için uzman desteği kritik önem taşır.

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye yerine geçmez.