Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde (CMK)
Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde (CMK) Genel Tarih: 28-04-2025 Ceza Muhakemesi Kanunu 30. madde (CMK); hakimin çekinmesi halinde yapılacak işlemler ve bunu inceleyecek mercii hakkında düzenlenmiştir. Yargıcın görevini yapmakta yasaklılığını ileri sürerek çekindiğinde, merci gerçekten hakimin yasaklı olup olmadığına bakar, yasaklı olduğunu belirlediği takdirde, ayrıca çekinmenin uygun olup olmadığını değerlendirmeden, başka bir hâkim veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir.
Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde (CMK) Genel Tarih: 28-04-2025 Ceza Muhakemesi Kanunu 30. madde (CMK); hakimin çekinmesi halinde yapılacak işlemler ve bunu inceleyecek mercii hakkında düzenlenmiştir. Yargıcın görevini yapmakta yasaklılığını ileri sürerek çekindiğinde, merci gerçekten hakimin yasaklı olup olmadığına bakar, yasaklı olduğunu belirlediği takdirde, ayrıca çekinmenin uygun olup olmadığını değerlendirmeden, başka bir hâkim veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir. Makale İçeriği Toggle Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde Hakimin Çekinmesi ve İnceleme Mercii Hakim, yasaklılığını gerektiren sebeplere dayanarak çekindiğinde; merci, bir başka hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir. Hakim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yapılan işler hakkında 29. madde hükmü uygulanır. Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde Gerekçesi Hakim, hakkında bir istem bulunmasa da, reddini gerektiren nedenleri kendisi açıklayıp yargılama görevini yapmaktan veya davaya bakmaktan çekindiğini bildirebilir. Çekinme, hâkimin kişisel takdiri içinde olmadığından kendiliğinden sonuç doğurmaz. 28. maddede belirtilen reddi incelemeye yetkili mahkeme bildirilen nedenlerin yerinde olup olmadığına karar verecektir. Çekinme nedenleri geçerli görülmediği takdirde hâkimin görevini sürdüreceğinde kuşku yoktur. Mahkeme, çekinmenin yerinde olduğuna karar verirse hâkim işten el çekeceğinden, bu nedenle davanın aynı mahkemede görülmesi olanaksız hâle gelmiş ise başka bir hâkime tevdi veya mahkemeye nakleder. Maddenin üçüncü fıkrasında, ayrıca hakimin reddi istemini veya davaya bakmaktan çekinmesini karara bağlamakla görevli mahkemeyi bir istem veya çekinme olmasa da hakimin davaya bakamayacağı kuşkusunu uyandıran durumlarda, bu hususu kendiliğinden inceleyip karara bağlamakla da görevlendirmiştir. Davadan çekinmesi hâlinde, hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan işler hakkında 30. madde hükmünü uygular. İlgili Makale: Haksız Tahrik İndirimi ceza muhakemesi kanunu 30 madde cmk Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde Hakimin Çekinmesi ve İnceleme Mercii Emsal Kararlar Yargıtay 1. Ceza Dairesi E: 2019/3476, K: 2020/1091 Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde Hakimin Çekinmesi ve İnceleme Mercii Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan sanık … hakkında Elmalı Asliye Ceza Mahkemesinin 2019/96 esas sayısına kayden açılan kamu davasında; mahkeme hâkiminin, daha önce sanık ve suça konu olay ile ilgili olarak Elmalı İnfaz Hâkimliğince, Elmalı A3 Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığınca verilen disiplin cezasına karşı yapılan şikayetin reddine karar vermiş olması sebebiyle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 23. maddesi uyarınca davaya bakmaktan çekinmesine dair 05/02/2019 tarihli tensip kararına karşı yapılan itiraz üzerine, söz konusu çekinme talebinin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 30/2. maddesi gereğince uygun olmadığından reddine ilişkin Elmalı Ağır Ceza Mahkemesinin 06/02/2019 tarihli ve 2019/158 değişik iş sayılı kararı ile ilgili olarak; benzer bir olay sebebiyle, Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 04/04/2013 tarihli ve 2013/4630 esas, 2013/2733 karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Yargılamaya katılamayacak hâkim” başlıklı 23. maddesin de “Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz. Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme ile anılan Kanun’un “Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii” başlıklı 30. maddesinin 2. fıkrasındaki “Hâkim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.” şeklindeki düzenleme birlikte değerlendirildiğinde, daha önceden aynı sanık ve olaya ilişkin disiplin cezasına karşı yapılan şikayetin reddine dair Elmalı İnfaz Hakimliğinin 04/01/2019 tarihli ve 2018/1004 esas, 2019/39 sayılı kararını vermiş olması sebebiyle mahkeme hâkiminin tarafsızlığının şüpheye düşeceği gerekçesiyle çekinmesi talebinin kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 16/09/2019 gün ve 94660652-105-07-3094-2019-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesi ile Dairemize ihbar ve dava evrakı gönderilmekle, incelenerek gereği düşünüldü; Kanun yararına bozma talebine dayanılarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen tebliğnamedeki bozma isteği incelenen dosya kapsamına göre yerinde görüldüğünden, Elmalı Ağır Ceza Mahkemesinin 06.02.2019 tarihli ve 2019/158 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi uyarınca kanun yararına bozulmasına, diğer işlemlerin yapılabilmesi için dosyanın Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine, 01/06/2020 gününde oy birliğiyle karar verildi. Yargıtay 8. Ceza Dairesi E: 2019/13819, K: 2020/9247 Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde Hakimin Çekinmesi ve İnceleme Mercii Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçundan sanık … hakkında Elmalı Asliye Ceza Mahkemesinin 2019/131 esasına kayden görülen davada; mahkeme hâkiminin, daha önce sanık ile ilgili olarak Elmalı İnfaz Hâkimliğinde Elmalı Açık Ceza İnfaz Kurumu İş yurdu Yönetim Kurulu Başkanlığınca verilen kapalı ceza infaz kurumuna iade kararının onaylanmasına karar verilmiş olması sebebiyle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 30/2. maddesi uyarınca davaya bakmaktan çekinmesine dair anılan Mahkemenin 11/02/2019 tarihli kararı üzerine, dosyanın gönderildiği merciince, çekinme kararının kaldırılmasına dair Elmalı Ağır Ceza Mahkemesince verilen 14/02/2019 tarihli ve 2019/174 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosyası ile ilgili olarak; benzer bir olaya ilişkin olarak Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 04/04/2013 tarihli ve 2013/4630 esas, 2013/2733 karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Yargılamaya katılamayacak hâkim” başlıklı, 23. maddesinde yer alan, “Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz. Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme ile anılan Kanun’un “Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii” başlıklı 30. maddesinin 2. fıkrasındaki “Hâkim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.” şeklindeki düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, somut olayda daha önceden aynı sanığa ve olaya ilişkin Elmalı İnfaz Hakimliğinde vermiş olduğu kapalı ceza infaz kurumuna iade kararının onaylanması kararı sebebiyle mahkeme hâkiminin tarafsızlığının şüpheye düşeceği gerekçesiyle çekinmesi talebinin kabulü yerine, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün
Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde (CMK) konusunda detaylı bilgi için avukatofisi.gen.tr sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç
Ceza Muhakemesi Kanunu 30. Madde (CMK) hakkında yukarıda sunulan bilgiler genel niteliktedir. Kişisel hukuki durumunuz için profesyonel avukat desteği almanızı öneririz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu konuda ne yapılabilir?
Konuya ilişkin olarak lisanslı bir avukattan hukuki danışmanlık almanız önerilmektedir.
Yasal süreç ne kadar sürer?
Yasal süreç, davanın türüne göre değişir. Birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir.
Hukuki danışmanlık almak neden önemlidir?
Her davanın kendine özgü koşulları vardır. Doğru strateji için uzman desteği kritik önem taşır.
⚠️ Yasal Uyarı: genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye yerine geçmez.