İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde (İYUK)

İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde (İYUK) Genel Tarih: 28-04-2025 İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. madde (İYUK); ilk inceleme üzerine verilecek karar hakkında düzenlenmiştir. Yargı yerinin, ilk incelemede 14’üncu maddenin 3’uncü fıkrasında gösterilen ve diğer konularda kanuna aykırılık görmesi halinde ne yapacağı ve ne tür kararlar vereceği 15’inci maddede gösterilmiştir.

İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde (İYUK) Genel Tarih: 28-04-2025 İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. madde (İYUK); ilk inceleme üzerine verilecek karar hakkında düzenlenmiştir. Yargı yerinin, ilk incelemede 14’üncu maddenin 3’uncü fıkrasında gösterilen ve diğer konularda kanuna aykırılık görmesi halinde ne yapacağı ve ne tür kararlar vereceği 15’inci maddede gösterilmiştir. Bu kararlar, davanın görev, yetki, süre ve ehliyet yönünden reddi kararları ile dava konusu işlemin niteliğinden (işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmamasından) dolayı davanın reddi kararları ve hasım düzeltme ile merciine tevdi kararlarıdır. Şekle ve usule aykırı şekilde açılmış olması nedeniyle, esasının incelenmesi olanağı bulunmayan davalarda, dava dilekçesinin tebligata tabi tutulmayarak, dilekçe üzerinden inceleme yapılıp karar verilmesine imkân tanınması, yargılamada sürat, kolaylık ve tasarruf sağlamak içindir. Makale İçeriği Toggle İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde İlk İnceleme Üzerine Verilecek Karar 1. (Değişik: 5.4.1990-3622/6 md.) Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3. fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; a) 3/a bendine göre adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine; idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine, b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine, c) 3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması halinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine, d) 3/g bendinde yazılı halde otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak yahut (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuz gün içinde bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine, e) 3/b bendinde yazılı halde dilekçelerin görevli idare merciine tevdiine, karar verilir. 2. Dilekçelerin görevli mercie tevdii halinde, Danıştay’a veya ilgili mahkemeye başvurma tarihi, merciine başvurma tarihi olarak kabul edilir. 3. Dilekçelerin 3. maddeye uygun olmamaları dolayısıyla reddi halinde yeni dilekçeler için ayrıca harç alınmaz. 4. (Değişik: 10.6.1994-4001/7 md.) İlk inceleme üzerine Danıştay veya mahkemelerce verilen; bu maddenin 1/a bendinde belirtilen idari yargının görevli olduğu konularda davanın görev ve yetki yönünden reddine ilişkin kararlarla, 1/c bendinde yazılı gerçek hasma tebliğ ve 1/d bendindeki dilekçe red kararları dışında, ilgisine göre istinaf ya da temyiz yoluna başvurulabilir. 5.(Ek: 5.4.1990-3622/6 md.) 1. fıkranın (d) bendine göre dilekçenin reddedilmesi üzerine, yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde dava reddedilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde Açıklaması İlk inceleme sırasında, dilekçeler yedi ayrı bent halinde sıralanan konular yönünden kanuna aykırı görülürse durum, görevli daire veya mahkemeye bir rapor ile bildirilir. Tek hakimle çözümlenecek dava dilekçeleri için rapor düzenlenmez ve 15. madde hükümleri ilgili hâkim tarafından uygulanır. 14. maddenin 3. fıkrasına göre yapılacak inceleme ile aynı maddenin 5. fıkrasına göre yapılacak işlemler dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde sonuçlandırılır (m. 14/4). İlk incelemeyi yapanlar, bu noktalardan kanuna aykırılık görmezler veya daire veya mahkeme tarafından ilk inceleme raporu yerinde görülmezse, tebligat işlemi yapılır. (m. 14/5) İlk İnceleme Üzerine Verilecek Karar IYUK 15. madde, 14. maddesinin 3. fıkrasında sıralanan ilk inceleme konularına ilişkin aykırılıklar halinde dilekçeler hakkında yapılacak işlemler ile yargı mercilerince verilecek kararları göstermektedir. 15. madde, 14. maddede sırasıyla yedi bent halinde sayılan ilk inceleme konularının her birine ilişkin aykırılıkların tespiti halinde varılacak sonuçları tek tek açıklamaktadır. 15. maddede ilk inceleme üzerine tesis edilecek kararlar ve bu kararlara karşı tarafların neler yapabilecekleri açıkça düzenlenmiştir. Bu doğrultuda ilk inceleme konularındaki aykırılıklar ve aykırılıklara bağlanan sonuçlar şu şekilde ele alınabilir; Görev ve Yetki Yargılama hukukunda görev, bir uyuşmazlığın çözümünde hangi yargı ko lunun ya da mahkeme türünün görevlendirilmiş olduğunu belirleyen bir kav ramdır. Yetki ise bir yargı kolundaki görevli mahkemelerden, coğrafi olarak hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirleyen bir yargılama hukuku kavramıdır. İdari yargılama usulünde ilk inceleme konularından görev ve yetki de dava konusu uyuşmazlığın idari yargıda görülüp görülemeyeceği (dış/geniş görev), idari yargının görevli olması halinde davanın görevli (iç\dar görev) ve yetkili mahkemede açılıp açılmadığı incelenmektedir. İdari yargıya ilişkin görev konusu, İYUK’un 1. ile 43, maddelerinde, yetki konusu ise 32. madde ile başlayan yetki kurallarında anlatıldığı için bu bölümde, idari yargı düzeni için deki görev ve yetkiye ilişkin uyuşmazlıklar tekrar anlatılmayacaktır. İYUK’un 15. maddesine göre, ilk incelemede öncelikle idari yargının görevli olup olmadığının tespiti yapılır, İdari yargı merci tarafından adli yargın görevli olduğuna karar verildiği takdirde dava görev yönünden reddedilir ve sonraki aşamaya geçilmez. İYUK’un 15. maddesinde adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddi kararı kesin bir karar olduğundan, davanın taraflarının kanun yoluna başvurması dışında bir hakkı bulunmamaktadır. Bu yola başvurup talebi reddedilenler ile bu yola başvurmayanlar davaların adli yargıda açmak zorundadır. İdari Merci Tecavüzü İdari merci tecavüzü, idari yargıya özgün bir kavram olarak İYUK’un ilk inceleme konuları arasında sayılmıştır. Ancak Kanun’da kavrama ilişkin bir tanıma yer verilmemiştir. İdari yargıda dava açılabilmesi için idareye başvurma zorunluluğunun olduğu hallerde, bu zorunlu idari başvuru yolu (zorunlu idari itiraz) tüketilmeden doğrudan dava açılması idari merci tecavüzü olarak tanımlanmaktadır. 7 Kanaatimizce idari merci tecavüzü zorunlu idari başvuru yollarıyla sınırlı olarak ele alınmalıdır. Ehliyet Ehliyet kavramına ilişkin açıklamalar ayrıntılı olarak İYUK’un 2. maddesi altında anlatılmıştır. İYUK’un 15. maddesi uyarınca davacının, davada taraf olma ehliyeti veya davacı olma ehliyeti bulunmadığının ilk incelemede tespiti üzerine yargı merci davanın reddi yönünde karar verecektir. Örneğin, kanuni temsilci olmayan kişiler tarafından dava açılması, dava açmada menfaati bulunmayan kişilerce dava açılması, tüzel kişiliği tasfiye edilen bir sermaye şirketi adına dava açılması gibi hallerde davanın ehliyetsizlik gerekçesiyle reddine karar verilir (m. 15/1-b) Bu kararlara karşı istinaf ve temyiz yolu açıktır. İdari Davaya Konu Olacak Kesin ve Yürütülmesi Gereken bir İşlem İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlem kavramına ilişkin açıklamalara ayrıntılı olarak İYUK’un 2. maddesi altında yer verilmiştir. İlk inceleme aşamasında, dava edilen işlemin kesin ve yürütülebilir işlem olmadığı saptanırsa yargı merci davanın reddi yönünde karar verir (m. 15/1-b). Bu kararlara karşı istinaf ve temyiz yolu açıktır. Süre Aşımı İdari yargıda açılan davanın gerek İYUK’ta öngörülen gerekse diğer özel kanunlarda öngörülen dava açma süreleri içinde açılıp açılmadığına yönelik bir inceleme yapılmaktadır. Bu noktada İYUK’ta yer alan genel dava açma sü

İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde (İYUK) konusunda detaylı bilgi için avukatofisi.gen.tr sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sonuç

İdari Yargılama Usulü Kanunu 15. Madde (İYUK) hakkında yukarıda sunulan bilgiler genel niteliktedir. Kişisel hukuki durumunuz için profesyonel avukat desteği almanızı öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu konuda ne yapılabilir?

Konuya ilişkin olarak lisanslı bir avukattan hukuki danışmanlık almanız önerilmektedir.

Yasal süreç ne kadar sürer?

Yasal süreç, davanın türüne göre değişir. Birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir.

Hukuki danışmanlık almak neden önemlidir?

Her davanın kendine özgü koşulları vardır. Doğru strateji için uzman desteği kritik önem taşır.

⚠️ Yasal Uyarı: genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye yerine geçmez.