Anayasa Mahkemesi İptal Davası
Anayasa Mahkemesi İptal Davası İdare Hukuku Tarih: 14-04-2025 Anayasa Mahkemesi iptal davası, diğer adıyla soyut norm denetimi Anayasa’da belirlenen bazı organların bir kanun aleyhine doğrudan Anayasa Mahkemesi iptal davasına başvurmasıdır. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa’ya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetlemeye yetkilidir. Söz konusu normların denetiminde iki tür başvuru yolu vardır. Bunlardan biri diğer adı somut norm denetimi olan itiraz yolu, diğeri ise diğer adı soyut norm denetimi olan iptal davasıdır.
Anayasa Mahkemesi İptal Davası İdare Hukuku Tarih: 14-04-2025 Anayasa Mahkemesi iptal davası, diğer adıyla soyut norm denetimi Anayasa’da belirlenen bazı organların bir kanun aleyhine doğrudan Anayasa Mahkemesi iptal davasına başvurmasıdır. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa’ya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetlemeye yetkilidir. Söz konusu normların denetiminde iki tür başvuru yolu vardır. Bunlardan biri diğer adı somut norm denetimi olan itiraz yolu, diğeri ise diğer adı soyut norm denetimi olan iptal davasıdır. İptal davası, Anayasada belirtilmiş bazı organların bir kanun aleyhine doğrudan doğruya Anayasa Mahkemesi iptal davası ile gerçekleştirilecek bir norm denetimidir. Bu noktada, Anayasa Mahkemesi iptal davasının konusu söz konusu normun uygulandığı somut bir olay veya dava değildir bundan dolayı da iptal davasına soyut norm denetimi de denmektedir. Söz konusu normların Anayasa’ya aykırılık iddiasının, herhangi bir dava ya da somut olayla ilgisi yoktur. Bu noktada; olağanüstü hallerde ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesine dava açılamayacağı ve ayrıca usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası antlaşmalar hakkında da Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı unutulmamalıdır. Burada iptal davasının niteliği, kamusal bir niteliktir. İptal davası kişilerin menfaatine ilişkin olmayıp anayasayla aykırı düşen normların iptal edilebilir olmasını ve bu bağlamda anayasal üstünlüğün gerçekleşmesini sağlayan bir özelliğe sahiptir. ve Danışmanlık olarak mizde anayasa mahkemesinde iptal davasını yani bir diğer ismi ile soyut norm denetimini ele alacağız. İlgili Makale: İnfaz Hesaplama ve danismanlik Makale İçeriği Toggle Anayasa Mahkemesinde İptal Davası Açılması İptal davası açma yetkisi herkese verilmemiştir, bu yetki sadece Anayasa’nın 150.maddesinde belirtilen sınırlı sayıda organ tarafından kullanılabilir. Örneğin cumhurbaşkanı tarafından bu yetki kullanılabilir. Cumhurbaşkanı iptal davası açma yetkisini tek başına kullanabilir ve bu yetkisi karşı imza kuralına tabi değildir. Söz konusu organlar dışında kimse kanunların anayasa aykırılığını öne sürerek iptal davası açamaz. Anayasa’nın 150. Maddesine göre iptal davası açabilme yetkisi; Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. İptal davası açabilme yetkisi medeni hukukumuzdaki dava ehliyetine benzemekle birlikte özel bir nitelik taşımaktadır. Buradaki iptal davasını açabilme yetkisi herkese tanınmamıştır. Şöyle ki, bu dava hakkının herkese tanındığı durumda anayasa mahkemesinin iş yükü artacak bir yerden sonra iş yapamaz hale gelecektir. Bunun yanında kişilerin yürürlükteki kanunları inceleyip anayasaya aykırılık bularak dava açma ihtimali çok düşüktür. Zaten kişilerin kanunları anayasaya uygunluk itirazı ile denetlettirmeleri hukukumuzda mümkündür. Cumhurbaşkanı’nın İptal Davası Açma Yetkisi Kanunumuzun 104. 148 ve 140. maddelerinde Cumhurbaşkanı’na iptal davası açabilme yetkisi tanınmıştır. Anayasa 104. Madde: “ Kanunların, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar.” Anayasa 148. Madde: “ Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlıdır. Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra, şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz; def’i yoluyla da ileri sürülemez.” Anayasa 150. Madde: ” Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilme hakkı, Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir.” Cumhurbaşkanı iptal davası açma yetkisini tek başına kullanabilir ve bu yetkisi karşı imza kuralına tabi değildir. Cumhurbaşkanı’na Anayasa mahkemesinde iptal davası açabilme yetkisi verilmesinin sebebi Cumhurbaşkanlığının “tarafsız” olma özelliğinden kaynaklanmaktadır. Bu yetki cumhurbaşkanına bir yükümlülük getirmemektedir. Anayasa’nın 104. Maddesinden anlaşılacağı gibi Cumhurbaşkanı anayasanın uygulanmasını gözetmekle görevlendirilmiştir. Siyasi Partilerin İptal Davası Açma Yetkisi 2949. Sayılı Kanunun 26.maddesi gereği Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubunun iptal davası açabilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar almaları gerekir. Meclis grubunda üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar alındıktan sonra, dava grup başkanları veya başkan vekilleri tarafından açılır. Anayasa Mahkemesi grup kararında kanunun iptali istenilecek maddelerinin de belirtilmesini istemektedir. Ek olarak, Anayasa Mahkemesinin, iptal davası açılabilmesi için grup kararının söz konusu kanunun yayımlanıp yürürlüğe girmesinden sonra alınmasını gerektiği yönünde kararları mevcuttur. Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelerin iptal davası açabilmesi için dava dilekçesinde davayı açan bütün milletvekillerinin isimleri ve imzaları yer almalıdır. Anayasa mahkemesi dava dilekçesinde imza atmış kişilerin hata ile imza attıklarını ileri sürmeleri durumunda bunun davanın görülmesine engel olmayacağını söylemektedir. Anayasanın 148.Maddesi Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Dolayısıyla şekil bakımından iptal davası açıldığında Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubunun iptal davası açma yetkisi yoktur. Dolayısıyla görülmektedir ki esas ve şekil bakımından iptal davası açma yetkisinde ikili bir ayırıma gidilmiştir. İptal davası ya da başka bir ifadeyle soyut norm denetimi ile kanunların Anayasaya uygunluğunun yargı yoluyla denetlenmesi amaçlanmaktadır. Normlar hiyerarşisi ilkesi gereğince kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. Kanunların Anayasaya aykırı olamayacağı Anayasamızın “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” başlığını taşıyan 11. maddesinde de açıkça belirtilmiştir. İptal davası bu temel hukuk ilkesinin hayata geçirilmesini sağlayan en etkili hukuk yollarından birisidir. Kanunlar iptal davası yoluyla Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasaya aykırı olup olmadıkları yönünden incelenmekte ve değerlendirilmektedir. Anayasaya aykırı olduğu tespit edilen kanun hükümleri iptal edilerek aykırılık ortadan kaldırılmaktadır. İptal kararında yer alan gerekçeler yeni düzenlemeler için yasama organına ve yürütmeye ışık tutmaktadır. anayasa mahkemesi iptal davasi kim acabilir Anayasa Mahkemesi İptal Davası Açma Süresi İptal davası açılması belli bir süreye bağlanmıştır. Kanun koyucunun iptal davasını belli bir süreye bağlarken ki amacı kanunların uzun süre iptal edilebilirlik tehlikesi altında kalmasını istememesidir. İptal davasının ür
Anayasa Mahkemesi İptal Davası konusunda detaylı bilgi için avukatofisi.gen.tr sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç
Anayasa Mahkemesi İptal Davası hakkında yukarıda sunulan bilgiler genel niteliktedir. Kişisel hukuki durumunuz için profesyonel avukat desteği almanızı öneririz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu konuda ne yapılabilir?
Konuya ilişkin olarak lisanslı bir avukattan hukuki danışmanlık almanız önerilmektedir.
Yasal süreç ne kadar sürer?
Yasal süreç, davanın türüne göre değişir. Birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir.
Hukuki danışmanlık almak neden önemlidir?
Her davanın kendine özgü koşulları vardır. Doğru strateji için uzman desteği kritik önem taşır.
⚠️ Yasal Uyarı: genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye yerine geçmez.