# Ceza Davası Hüküm Çeşitleri Nelerdir? (CMK 223. Madde)

Ceza muhakemesi sürecinde, iddia makamı tarafından sanığa yöneltilen suçlamanın sonucunda hâkim veya mahkeme tarafından çeşitli kararlar verilebilmektedir. Bu kararlar, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun (CMK) 223. maddesinde düzenlenmiş olup sekiz farklı hüküm çeşidini kapsamaktadır. Bu hüküm çeşitleri; beraat kararı, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, mahkumiyet kararı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi kararı, davanın düşmesi kararı, davanın reddi kararı, davanın durması kararı ve görevsizlik kararıdır. Her bir karar türü, farklı hukuki koşullara ve sonuçlara bağlı olarak verilmektedir. Bu makalede, CMK 223 madde kapsamında ceza davalarında verilebilecek hüküm çeşitleri detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Türk ceza muhakemesi sisteminde hüküm çeşitleri, sanığın suçluluğu veya suçsuzluğuna ilişkin kesin bir karar vermenin yanı sıra, yargılama sürecindeki çeşitli durumları da kapsamaktadır. Yargıtay ın yerleşik içtihatları ve Anayasa Mahkemesi nin bireysel başvuru kararları, bu hüküm çeşitlerinin uygulanmasında önemli rol oynamaktadır. Özellikle masumiyet karinesi, ceza hukukunun temel ilkeleri ve adil yargılanma hakkı, bu kararların verilmesinde belirleyici faktörler arasında yer almaktadır.

## Beraat Kararı (CMK 223/1)

Beraat kararı, ceza muhakemesi sürecinde sanığın suçsuzluğunun tespit edilmesi veya suç işlemediğinin kesin olarak belirlenmesi durumunda verilen bir hüküm çeşididir. CMK nın 223/1. maddesinde düzenlenen beraat kararı, masumiyet karinesinin en somut ifadesi olarak kabul edilmektedir. Beraat kararı verilebilmesi için çeşitli koşulların gerçekleşmesi gerekmektedir.

Beraat kararının verilmesi için öncelikle sanığın suç teşkil eden bir filli işlemediğinin sabit olması veya filin sanık tarafından işlenmediğinin kesin olarak belirlenmesi gerekmektedir. Bu durum, dosyada mevcut delillerin sanığın suçsuzluğunu göstermesi halinde söz konusu olmaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu nun yerleşik içtihadına göre, beraat kararı verilebilmesi için sanık lehine olan tüm delillerin değerlendirilmesi ve şüpheden yararlanma ilkesinin uygulanması gerekmektedir.

Beraat kararının bir diğer verilme sebebi, suçun sanık tarafından işlenmediğine dair kesin delil bulunmasıdır. Bu durumda alibi, tanık ifadeleri, fiziksel deliller veya bilirkişi raporları gibi kesin deliller sanığın suçsuzluğunu ortaya koymaktadır. Yargıtay ın birçok kararında vurgulandığı üzere, sanık lehine olan şüpheli durumların da sanık yararına yorumlanması gerekmektedir.

Beraat kararının hukuki sonuçları son derece önemlidir. Beraat eden sanık, yeniden aynı suçtan dolayı yargılanamaz. Bu ilke, non bis in idem yani aynı olaya karşı iki kez yargılama yasağı olarak da bilinmektedir. Anayasa nın 38. maddesi ve CMK nın 223. maddesinin son fıkrası bu ilkeyi güvence altına almaktadır. Beraat kararı verildikten sonra, aynı fiil ve aynı sanık hakkında yeniden kamu davası açılması hukuken mümkün değildir.

Beraat kararının icrası da önemli sonuçlar doğurmaktadır. Beraat eden sanık, tutuklu veya gözaltında ise derhal serbest bırakılmalıdır. CMK nın 109. ve devamı maddelerinde düzenlenen koruma tedbirlerinin beraat kararıyla birlikte kaldırılması gerekmektedir. Ayrıca, yargılama sürecinde sanığa verilen adli kontrol kararları da sona ermektedir.

Beraat kararı, aynı zamanda sanığın itibarının iade edilmesi anlamına da gelmektedir. Türk Hukuku nda beradat eden kimse günahsız sayılır ilkesi geçerlidir. Bu nedenle beraat kararı, sadece ceza sorumluluğunun bulunmadığını değil, aynı zamanda sanığın toplumsal itibarının da korunmasını sağlamaktadır.

Beraat kararının verilmesi sürecinde hâkim veya mahkeme, tüm delilleri serbestçe değerlendirme yetkisine sahiptir. Bu değerlendirme sırasında lehe ve aleyhe olan tüm deliller dikkate alınmakta, şüpheli durumlar sanık yararına yorumlanmaktadır.

## Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CMK 223/2)

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, CMK nın 223/2. maddesinde düzenlenmiş olup beraat kararından farklı olarak, sanığın fiili işlediği sabit olmakla birlikte, çeşitli nedenlerle ceza verilmesinin uygun görülmediği durumlarda verilmektedir. Bu karar türü, dört alt bentte (a, b, c, d) farklı durumları kapsamaktadır.

### CMK 223/2-a Bendi: Suç İşleme Ehliyetinin Bulunmaması

CMK 223/2-a bendine göre, sanığın suç işleme ehliyetinin bulunmaması durumunda ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmektedir. Bu hüküm, Türk Ceza Kanunu nun 15. ve devamı maddelerinde düzenlenen ceza sorumluluğunu düzenleyen hükümlerle bağlantılıdır.

### CMK 223/2-b Bendi: Çocuklara Özgü Küçüklerin CEZAİ Sorumluluğu

CMK 223/2-b bendi, çocuklara özgü cezai sorumluluk hükümleri kapsamında değerlendirilmektedir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu nda düzenlenen özel hükümler çerçevesinde, çocuk sanıklar hakkında farklı muamele yöntemleri öngörülmektedir.

### CMK 223/2-c Bendi: Ön Ödeme, Uzlaştırma ve Salıverme Koşulları

CMK 223/2-c bendi, ceza verilmesine yer olmadığı kararının verilebileceği önemli bir durumu düzenlemektedir. Bu bent kapsamında, başlıca şu durumlar ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesini gerektirmektedir: Ön Ödeme, Uzlaştırma ve Salgın veya Doğal Afet Nedeniyle Salıverilme.

### CMK 223/2-d Bendi: Yaptırımın Kaldırılması

CMK 223/2-d bendi, yaptırımın kaldırılması durumlarını düzenlemektedir. Bu bent kapsamında, fail hakkında uygulanacak yaptırımın kanun gereği kaldırılmış olması veya affa uğramış olması halinde ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmektedir.

## Mahkumiyet Kararı (CMK 223/3)

Mahkumiyet kararı, ceza muhakemesi sürecinde sanığın suçlu bulunması ve kanunda öngörülen ceza ile cezalandırılmasına hükmedilmesi anlamına gelmektedir. CMK nın 223/3. maddesinde düzenlenen mahkumiyet kararı, ceza yargılamasının en ağır sonucunu oluşturmaktadır.

### Hapis Cezası

Türk Ceza Kanunu nun temel ceza türlerinden birini oluşturan hapis cezası, Türk hukuk sisteminde en ağır ceza olarak kabul edilmektedir. Hapis cezasının süresine göre çeşitli türleri bulunmaktadır: Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis, Müebbet Hapis ve Süreli Hapis Cezası.

### Adli Para Cezası

Adli para cezası, TCK nın 52. maddesinde düzenlenen ve hapis cezasına alternatif olarak öngörülen bir ceza türüdür. Adli para cezası, günlük çalışma karşılığının belirlenmesi ve gün sayısının çarpılması suretiyle hesaplanmaktadır.

## Güvenlik Tedbirine Hükmedilmesi Kararı (CMK 223/4)

Güvenlik tedbiri, failin ceza sorumluluğunun bulunmadığı veya ceza verilmesinin uygun görülmediği durumlarda, toplumun korunması ve failin iyileştirilmesi amacıyla uygulanan tedbirlerdir. CMK nın 223/4. maddesinde düzenlenen güvenlik tedbiri kararı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu nun 57-99. maddeleri arasında yer alan güvenlik tedbirleri hükümlerine dayanmaktadır.

## Davanın Düşmesi Kararı

Davanın düşmesi, kamu davasının açılmasına rağmen, çeşitli nedenlerle yargılamanın sona ermesi ve sanığın cezalandırılamaması anlamına gelen bir hüküm çeşididir. CMK nın 224. maddesinde düzenlenen davanın düşmesi kararı, sekiz farklı nedene dayanabilmektedir.

### Ceza Zamanaşımı

Ceza zamanaşımı, belirli bir sürenin geçmesiyle kamu davasının düşmesini sağlayan önemli bir hukuki kurumdur. TCK nın 66. ve 67. maddelerinde düzenlenen ceza zamanaşımı, iki türlüdür: dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı.

### Şikâyetten Vazgeçme, Af, Uzlaştırma, Ölüm

Davanın düşmesi bu nedenlerden herhangi biriyle de gerçekleşebilmektedir.

## Davanın Reddi Kararı (CMK 223/5)

Davanın reddi kararı, CMK nın 223/5. maddesinde düzenlenmiş olup, sanığın suçlu olmadığının tespit edilmesi ancak beraat kararının verilmesi için gerekli koşulların oluşmadığı durumlarda verilmektedir.

## Davanın Durması Kararı (CMK 223/6)

Davanın durması kararı, CMK nın 223/6. maddesinde düzenlenmiş olup, yargılama sürecinde geçici bir engelin ortaya çıkması nedeniyle yargılamanın durdurulmasını ifade etmektedir.

## Görevsizlik Kararı (HMK 19)

Görevsizlik kararı, bir mahkemenin kendisine intikal eden davaya bakmaya yetkili olmadığını tespit etmesi ve davayı görevli mahkemeye göndermesi durumunda verilen bir karar türüdür.

## Sonuç

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun 223. maddesi, ceza davalarında verilebilecek sekiz farklı hüküm çeşidini düzenlemektedir. Bu hüküm çeşitleri; beraat kararı, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, mahkumiyet kararı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi kararı, davanın düşmesi kararı, davanın reddi kararı, davanın durması kararı ve görevsizlik kararıdır.

—

**Yazar:** AvukatOfisi Editoryal Ekibi

**Kaynaklar:**
– 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)
– 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK)
– 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)
– 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
– 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
– 2004 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)
– Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararları
– Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları