Avukatı Ara

Meta Description: TCK 58. madde kapsamında suçta tekerrür ve mükerrirlere özgü infaz rejimi hakkında detaylı hukuki rehber. 5275 sayılı Yasanın 58/1, 58/6 fıkra detayları, Yargıtay içtihatları ve başvuru yolları.

Makale İçeriği

Giriş: Suçta Tekerrür ve Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi

Suçta tekerrür, Türk Ceza Kanunu’nun en tartışmalı ve uygulamada en çok sorun yaratan hükümlerinden birini oluşturmaktadır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 58. maddesi, tekrar suç işleyen kişilerin ceza infaz süreçlerini önemli ölçüde değiştiren hükümler içermektedir. Bu düzenleme, hem hapis cezalarının infazı hem de adli para cezalarının tahsilatı açısından kritik sonuçlar doğurmaktadır.

Türk ceza hukuku sisteminde suçta tekerrür, failin suç işleme konusundaki ısrarını ve toplumsal tehlike düzeyini yansıtan bir kavramdır. TCK 58 maddesi ve buna bağlı infaz rejimi, mükerrir olarak adlandırılan bu kişiler için özel infaz koşulları öngörmektedir. Bu özel infaz rejimi, ceza sürelerinin uzatılması, koşullu salıverilme imkânlarının kısıtlanması ve infaz sürecinin farklı kurallara tabi tutulması gibi sonuçları beraberinde getirmektedir.

Bu kapsamlı rehberde, suçta tekerrür kavramının hukuki niteliğinden, şartlarına, uygulanmayacağı hallerden, infaz sürecine kadar tüm detayları ele alacağız. Ayrıca Yargıtay’ın güncel içtihatlarını, başvuru yollarını ve pratik bilgileri de sunacağız.

Suçta Tekerrür Nedir?

Suçta Tekerrürün Tanımı ve Hukuki Niteliği

Suçta tekerrür, daha önce işlenen bir suçtan dolayı mahkûm olan kişinin, cezaevinin infazından sonra veya adli para cezasının ödenmesiyle ilgili yükümlülüklerin yerine getirilmesinin ardından, belirli bir süre içinde yeni bir suç işlemesi durumunda ortaya çıkan hukuki kavramdır. 5275 sayılı Yasanın 58. maddesi, bu kavramın kapsamını ve sonuçlarını düzenlemektedir.

Suçta tekerrür, ceza hukukunda birçok tartışmalı boyutu olan bir institutioneldir. Bir yandan genel预防 etkisi yaratması ve suçluların ıslahı hedeflenirken, diğer yandan kişinin işlediği suştan dolayı çektiği cezayla yetinmeyip ek yükümlülükler getirmesi açısından eleştirilmektedir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay, suçta tekerrür hükümlerinin anayasaya uygunluğunu farklı kararlarında değerlendirmiştir.

5275 sayılı Yasanın 58/1. maddesi uyarınca, “Bir daha suç işlenmesi halinde, önceki mahkûmiyet kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde işlenen suç dolayısıyla hapis cezasına mahkûm olunması halinde, hapis cezasının infazı sırasında mükerrirlerin 58 ila 63 üncü madde hükümlerine göre işlem yapılır.” Bu düzenleme, suçta tekerrürün şartlarını ve sonuçlarını açıkça ortaya koymaktadır.

Suçta Tekerrürün Amacı ve Gerekçesi

Suçta tekerrür hükümlerinin kabul edilmesinin temel gerekçeleri şunlardır:

Genel Önleme (Generalklausel): Suç işlemiş kişilerin yeniden suç işlemelerini caydırmak ve toplumda suç işleme eğiliminin azaltılmasını sağlamak. Toplumun suç karşısında korunması ve hukuk düzeninin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Özel Önleme (Spezialprävention): Tekrar suç işleyen kişilerin ıslahının daha zor olduğu varsayımından hareketle, bu kişilerin ceza sürelerinin uzatılması ve infaz koşullarının ağırlaştırılması suretiyle topluma yeniden kazandırılması hedeflenmektedir.

Hakkaniyet: Bir kez suç işlemiş ve cezasını çekmiş kişinin, ceza süresinin uzatılması yoluyla suçun ağırlığına orantılı bir şekilde cezalandırılması düşüncesi.

Ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 7 no’lu protokolünün 4. maddesi, “non bis in idem” (aynı suçtan iki kez yargılanmama) ilkesini düzenlemektedir. Bu ilke, kişinin aynı suçtan dolayı iki kez cezalandırılmamasını ifade etmektedir. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi, suçta tekerrür hükümlerinin bu ilkeye aykırı olup olmadığı konusunda çeşitli kararlar vermiştir.

Suçta Tekerrürün Şartları

1. Önceki Mahkûmiyet ve Kesinleşme

Suçta tekerrürün geçerli olabilmesi için öncelikle kişinin daha önce bir suçtan dolayı kesinleşmiş mahkûmiyet kararının bulunması gerekmektedir. Bu mahkûmiyet kararı, herhangi bir suç türü olabileceği gibi, 5275 sayılı Yasanın 58/2. maddesinde belirtilen suçlardan biri olmalıdır.

Kesinleşme kavramı, suçta tekerrür açısından kritik öneme sahiptir. Bir mahkûmiyet kararının kesinleşmesi için temyiz süresinin geçmesi veya temyiz başvurusunun reddedilmesi gerekmektedir. 5275 sayılı Yasanın 58/1. fıkrasında belirtilen “beş yıl” süresi, önceki mahkûmiyet kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2014/1-123 sayılı kararında belirtildiği üzere: “Önceki mahkûmiyet kararının kesinleştiği tarih, suçta tekerrür süresinin başlangıç tarihidir. Bu tarih, failin cezaevine girdiği tarih veya adli para cezasının ödendiği tarih değildir.”

2. Yeni Suç İşlenmesi ve Beş Yıllık Süre

5275 sayılı Yasanın 58/1. maddesinde belirtilen beş yıllık süre, suçta tekerrürün en önemli şartlarından birini oluşturmaktadır. Bu sürenin hesaplanmasında dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

Sürenin Başlangıcı: Önceki mahkûmiyet kararının kesinleştiği tarih, beş yıllık sürenin başlangıcını oluşturmaktadır. Kararın infaz aşamasında olup olmaması bu süreyi etkilememektedir.

Sürenin Sonu: Yeni suçun işlendiği tarih, beş yıllık sürenin bitiminden önce olmalıdır. Yeni suçun işlenmesi ile kovuşturma başlaması arasındaki süre önemli değildir; önemli olan suçun işlendiği tarihtir.

Sürenin Kesilmesi: Beş yıllık süre içinde yeni bir suç işlenmez ise, önceki mahkûmiyet nedeniyle suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, beş yıllık sürenin dolmasından sonra işlenen suç, önceki mahkûmiyet nedeniyle tekrar suçta tekerrür hükümlerinin uygulanmasını gerektirmez.

3. Hapis Cezasına Mahkûmiyet

Suçta tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için, beş yıl içinde işlenen yeni suçtan dolayı hapis cezasına hükmedilmesi gerekmektedir. Adli para cezasına mahkûmiyet halinde, 5275 sayılı Yasanın 58/5. maddesi farklı düzenlemeler içermektedir.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2018/4567 sayılı kararında şu ilke vurgulanmıştır: “Yeni suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyet, suçta tekerrür hükümlerinin uygulanmasının ön koşuludur. Hapis cezasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması hallerinde, infaz aşamasında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.”

4. Kasten İşlenen Suçlar İçin Özel Durum

5275 sayılı Yasanın 58/6. maddesi, kasten işlenen suçlar bakımından suçta tekerrür hükümlerinin uygulanmasında önemli bir düzenleme içermektedir. Buna göre, kasten işlenen suçlardan dolayı hapis cezasına mahkûm olan ve cezası 1 yıl veya daha fazla olan kişiler hakkında, koşullu salıverilme süresi bakımından farklı hesaplama yöntemleri uygulanmaktadır.

Tekerrür Hükümlerinin Uygulanmayacağı Haller

Genel Olarak İstisna Haller

5275 sayılı Yasa, suçta tekerrür hükümlerinin mutlak olarak uygulanacağı durumları değil, bazı istisna hallleri öngörmektedir. Bu istisna halleri bilmemek, uygulamada ciddi hukuki sorunlara yol açabilmektedir.

1. Beş Yıllık Sürenin Dolması: Önceki mahkûmiyet kararının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde yeni bir suç işlenmemişse, suçta tekerrür hükümleri artık uygulanmaz. Bu süre, kesin süre niteliğinde olup, hak düşürücü süre olarak kabul edilmektedir.

2. Mahkûmiyet Kararının Sayılmaması: Türk mahkemelerince verilen mahkûmiyet kararlarının yabancı mahkemelerce verilmiş olması ve bu kararın Türk mahkemelerince tanınmaması halinde, suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.

3. Şikâyet Koşulu: Basit tehdit, hakaret gibi şikâyete bağlı suçlarda, mağdurun şikâyetten vazgeçmesi veya şikâyet süresinin geçmesi halinde, suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.

4. Yeni Suçun Taksirle İşlenmesi: Beş yıl içinde işlenen yeni suçun taksirle (dikatsizlik, ihmal sonucu) işlenmesi halinde, 5275 sayılı Yasanın 58/1. maddesi gereği suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz. Ancak bu durumda dahi, 58/6. madde hükmü kapsamında bazı özel durumlar geçerli olabilmektedir.

5. Adli Para Cezasına Dönüştürme: Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi halinde, suçta tekerrür hükümlerinin nasıl uygulanacağı tartışmalıdır. Yargıtay’ın güncel içtihadına göre, adli para cezasına çevrilen hapis cezaları bakımından suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Ertelenmiş Cezalarda Suçta Tekerrür

5275 sayılı Yasanın 58/3. maddesi, ertelenmiş cezalar bakımından önemli bir düzenleme içermektedir. Buna göre, ertelenmiş hapis cezasının koşullarının gerçekleşmemesi veya ihlal edilmesi nedeniyle cezanın infazına başlanması halinde, suçta tekerrür hükümleri uygulanır. Ancak ertelenmiş cezanın başından itibaren beş yıl geçmesi ve yeni bir suç işlenmemesi halinde, bu ceza infaz edilmez ve suçta tekerrür de söz konusu olmaz.

HAGB Kararlarında Suçta Tekerrür: Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararlarında, deneme süresi boyunca yeni bir suç işlenmemesi ve denetim süresinin başarıyla tamamlanması halinde, davanın düşmesi söz konusudur. Bu durumda Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, HAGB kararı kesinleşmiş olmakla birlikte, bu karar “mahkûmiyet” niteliğinde değildir ve suçta tekerrür hükümlerinin uygulanması için gerekli ön koşulları taşımaz.

Tekerrürün Düşmesi

5275 sayılı Yasanın 76. maddesi, suçta tekerrür hükümlerinin uygulanmasının düşmesini düzenlemektedir. Buna göre, mükerrir hakkında uygulanan tekerrür hükümleri, cezanın infazı tamamlandıktan sonra beş yıl geçmesiyle birlikte düşer. Bu beş yıllık süre, cezaevinden salıverilen kişinin tekrar topluma kazandırılması ve normal yaşamına dönebilmesi için öngörülmüş bir süredir.

Suçta Tekerrür Nasıl Tespit Edilir?

Tespit Yetkisi ve Prosedürü

Suçta tekerrürün tespiti, infaz aşamasında Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Tespit işlemi, kişinin sabıka kaydının (adli sicil kaydının) incelenmesi suretiyle gerçekleştirilir. Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü (ASİGEM) sistemi üzerinden yapılan sorgulamalar, kişinin daha önceki mahkûmiyet bilgilerini içermektedir.

Tespit Süreci:

1. Sorgulama: Kişinin adli sicil kaydının sorgulanması
2. Değerlendirme: Önceki mahkûmiyet kararlarının suçta tekerrür kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi
3. Bildirim: Tespit edilen suçta tekerrür durumunun ilgiliye ve avukatına bildirilmesi
4. İtiraz: Kişinin tespit işlemine itiraz etme hakkının bulunması

Adli Sicil Kaydının İncelenmesi

Adli sicil kaydı, suçta tekerrür tespitinde en kritik belgedir. Bu kayıtta, kişinin daha önce işlediği suçlardan dolayı aldığı mahkûmiyet kararları, ceza türleri ve süreleri, infaz tarihleri gibi bilgiler yer almaktadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2016/2-3456 sayılı kararında şu ilke belirlenmiştir: “Suçta tekerrürün tespitinde, önceki mahkûmiyet kararının kesinleşme tarihi esas alınır. Kararın infaz tarihi veya infazın tamamlandığı tarih dikkate alınmaz.”

İtiraz ve Düzeltme Yolları

Suçta tekerrür tespitine itiraz, infaz hâkimliğine yapılmaktadır. İnfaz hâkimliği, 5275 sayılı Yasanın 68. maddesi uyarınca, infaz işlemlerine karşı yapılan şikâyetleri incelemeye yetkilidir.

İtiraz Sebepleri:

AVUKATI ARA