İstihkak Davası Nedir?

İstihkak davası, borçluya ait haczedilen mallar üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet veya benzer bir ayni hak iddia etmesi durumunda açılan özel bir davadır. İcra ve İflas Kanunu‘nun 96 ve devamı maddelerinde düzenlenen bu dava türü, haciz işleminin haksız olduğunu iddia eden üçüncü kişilerin haklarını korumak amacıyla kullanılır. Bir mal üzerinde hak iddia eden kişiler tarafından açılmaktadır.

İstihkak davası, hukuk sistemimizde önemli bir işlev görmektedir. Borçlunun malları haczedilirken, aslında üçüncü bir kişiye ait olan malların da haczedilmesi mümkündür. Bu durumda mağdur olan üçüncü kişi, istihkak davası açarak haczin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını talep edebilir.

İstihkak Davasının Konusu ve Kapsamı

İcra ve İflas Kanunu, yalnızca mülkiyet ve rehin hakkından söz etmektedir. Ancak bu sayım sınırlayıcı olmayıp örnekleyicidir. Zira istihkak davasının amacının haczedilen şey üzerinde, alacaklıya karşı daha üstün bir hak ileri süren kişinin hakkını korumak olduğu göz önünde alındığında, bu sayımın sınırlı olmadığı açıkça anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda irtifak hakkı, intifa hakkı, oturma hakkı, hapis hakkı, tapuya şerh verilen ön alım, geri alım ve alım hakları istihkak davasına konu olabilir. Mülkiyeti saklı tutma sözleşmesinden veya finansal kiralama sözleşmesinden doğan haklara dayanılarak da istihkak davası açılabilir.

Borçlar hukuku alanındaki kişisel haklar kural olarak istihkak davasına konu olmaz. Örneğin kiracılık hakkına dayanarak istihkak davası açılamaz. Ancak tapu siciline şerh verilen kişisel haklar da istihkak davasının konusunu oluşturabilirler.

İstihkak Davasında İspat Yükü ve Mülkiyet Karinesi

İstihkak davasında özel ispat kuralları getirilmiştir. Davacı üçüncü kişi, öncelikle malı ne suretle edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuksal ve fiili neden ve olayları göstermek ve bunları ispat etmekle yükümlüdür.

Taşınır malı elinde bulunduran kimse, o malın maliki sayılır. Bu mülkiyet karinesi, borçlu dolayısıyla onun mallarını haczettiren davalı alacaklı yararınadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, davacı üçüncü kişi yasal karinenin aksini kesin ve güçlü kanıtlarla ispatlayabilir. Üçüncü kişi karinenin aksini her türlü kanıtla ispatlayabilir. Ancak karinenin aksini ispatlayacak nitelikte herhangi bir mülkiyet belgesi sunulamazsa dava reddedilir.

Borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte ellerinde bulundurmaları durumunda da mal borçlunun elinde sayılır. Bunun aksini iddia eden ispat etmelidir.

Üçüncü Kişinin Açtığı İstihkak Davasında Mahkemenin Araştırma Yükümlülüğü

Mahkemece öncelikle tarafların dayandıkları kanıtlar toplanmalı ve özellikle davacının ticari defterleri getirtilmelidir. Dava konusu haciz borçlunun adresinde yapılmış ve haciz sırasında borçlu hazır bulunmuşsa mülkiyet karinesi borçlu dolayısıyla alacaklı yararınadır.

Üçüncü kişi faturaya dayanıyorsa faturaların gerçek olup olmadığı ve haczedilen mallara uygunluğu araştırılmalıdır. Genel olarak borcun doğumundan sonra düzenlenen faturaların her zaman temini mümkün belgelerden olduğunun kabulü gerekir.

Kira ilişkisi olduğu ileri sürülmüşse bunun gerçek olup olmadığı araştırılmalıdır. Gerçek bir kira ilişkisinin varlığı halinde kiraya verenin ticari defterleri getirtilip kira bedeli ödemelerinin defter kayıtlarına işlenip işlenmediği incelenmelidir.

Şirketlerde Organik Bağ ve Tüzel Kişiliğin Perdesinin Kaldırılması

Tüzel kişilerde benimsenen mal ayrılığı ilkesi gereğince tüzel kişiliği oluşturan gerçek veya tüzel kişiler, oluşturdukları tüzel kişiliğin borçlarından sorumlu olmazlar. Ancak yasayı dolanma, ayrı tüzel kişilik kavramına sığınarak onun ardında yer alan kişilerin taraf oldukları sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini ihlal etme dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı ilkelerine açıkça aykırıdır.

Organik bağ olup olmadığı şu şekilde belirlenmektedir: Haczin ödeme emrinin tebliğ edildiği takip adresinde yapılması, haciz sırasında borçlu şirket yetkilisinin hazır bulunması, üçüncü kişi şirket ile borçlu şirketin kurucu ortaklarının aynı kişiler ve akraba olmaları bu kapsamda değerlendirilmektedir.

İstihkak Davasında Yargılama Usulü

İstihkak davasında taraflar kanıt sunma bakımından Hukuk Muhakemeleri Yasası’nda yer alan kanıtlarla bağlı ve sınırlı değildir. Her türlü kanıt kullanılabilir. Yargıç, kanıtları serbestçe takdir eder.

Borçlunun üçüncü kişinin savını kabul etmesi, alacaklı bakımından sonuç doğurmaz. Dava konusu haczin yapıldığı icra takibine dayanak senet ile ilgili sahtecilik iddiası ile açılmış kamu davası varsa ceza davasında verilecek karar, istihkak davasının sonucunu etkileyecek nitelikte olduğundan, ceza davasının sonucunun bekletici sorun sayılması gerekmektedir.

İstihkak Davasının Tarafları

İstihkak davasında davacı, hacizli mal üzerinde hak iddia eden üçüncü kişidir. Davalı ise takibi yapan alacaklı ve gerektiğinde borçludur. Borçlunun istihkak iddiasını kabul etmesi veya üç günlük süre içinde itiraz etmemesi durumunda istihkak davasında davalı gösterilmesine gerek yoktur.

İstihkak Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme, hacizden doğan istihkak davalarında icra mahkemesidir. Ancak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun‘a göre konulan hacizlerin kaldırılması için açılan davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Yetkili mahkeme, hacizden doğan istihkak davalarında asıl icra takibinin yapıldığı yer mahkemesi ile davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Dava bu iki mahkemeden birinde açılabilir.

İstihkak Davası Açma Süresi

Üçüncü kişi, takibin ertelenmesi veya devamına ilişkin icra mahkemesi kararının kendisine tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açabilir. Bu karar tefhim veya tebliğ edilmediği takdirde, hacizli mal satılıp bedeli alacaklıya ödeninceye kadar davacı üçüncü kişi tarafından istihkak davası açılabilir.

Dava süresi içerisinde açılmazsa üçüncü kişi haciz koyduran alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, üçüncü kişinin yalnızca alacaklıya karşı istihkak isteminden vazgeçmiş olduğudur. Üçüncü kişi borçluya karşı nedensiz zenginleşme davası açabilir.

İstihkak Davasının Koşulları

İstihkak iddiasının ve davasının söz konusu olabilmesi için öncelikle geçerli bir haczin bulunması gerekir. Geçerli bir haciz yoksa veya konulan haciz kaldırılmasına karşın istihkak davası açılmışsa davanın usulden reddi gerekir.

İstihkak davası açılabilmesi için haczin türü önemli değildir. İhtiyati haciz konulan mallar için istihkak davası açılabilir. Ancak ihtiyati tedbir, bir haciz işlemi olmadığından, ihtiyati tedbir konulan mallar için istihkak iddiasında bulunulamaz.

İstihkak Davası Sonucunda Verilebilecek Kararlar

İcra mahkemesi, üçüncü kişiyi haklı bulursa davanın kabulüne karar verir. İstihkak davası kabul edilince, üçüncü kişinin istihkak iddia ettiği hak mülkiyet hakkı ise icra mahkemesi kararının kesinleşmesiyle birlikte dava konusu mal üzerindeki haciz kalkar.

Davacı üçüncü kişi, dava dilekçesinde hem haczedilen taşınırlar yönünden istihkak iddiasında bulunmuş hem de dosyaya çekince ile ödenen para yönünden istemde bulunmuşsa taşınırlar üzerindeki haczin kaldırılmasına karar verilince davalının çekince ile ödediği bedelin davacıya geri verilmesine karar verilmesi gerekir.

Davanın kabulü durumunda itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyetli olduğu saptanırsa bunların aleyhine, haczolunan malın değerinin yüzde onbeşinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir.

İflasta İstihkak Davası

İflas yolu ile takipte de bir malın müflise ait olup olmadığı konusunda çıkan uyuşmazlıklar istihkak davası yolu ile çözümlenecektir. İflas açıldığında, iflas masasına dâhil edilen bir mal hakkında üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunabileceği gibi, üçüncü kişideki bir mal hakkında müflis veya alacaklıların da istihkak iddiasında bulunması mümkündür.

İflasta istihkak iddiasının konusu yalnızca mülkiyettir. Mülkiyet dışındaki ayni haklar için istihkak prosedürü işletilemez. Bu hak sahipleri, mülkiyet iddiası dışındaki bütün istemlerini iflas masasına alacak olarak yazdırmalıdır.

Sonuç

İstihkak davası ve benzeri icra davalarında profesyonel destek için
Adapazarı icra avukatı
makalemizi inceleyebilirsiniz.

İcra takiplerinizde dikkat edilmesi gerekenler hakkında daha fazla bilgi için
Hendek icra avukatı hataları
makalemize göz atabilirsiniz.

Ceza davalarında uzman Sakarya ceza avukatı
danışmanlığı hakkında detaylı bilgi için ilgili makalemizi incelemenizi öneririz.

İstihkak davası, haczedilen mallar üzerinde üçüncü kişilerin haklarını korumak amacıyla başvurulan önemli bir hukuki yoldur. İcra ve İflas Kanunu‘nda ayrıntılı olarak düzenlenen bu dava türü, mülkiyet karinesi ve ispat kuralları açısından özel hükümler içermektedir.

Dava açma süresi, görevli ve yetkili mahkeme gibi konularda dikkatli olunması gereken önemli noktalar bulunmaktadır. Üçüncü kişilerin haklarını koruyabilmesi için yasal sürelere uyması ve gerekli belgeleri hazırlaması büyük önem taşımaktadır.

İstihkak davası açmayı düşünüyorsanız, haklarınızı en iyi şekilde koruyabilmek için konusunda uzman bir avukattan profesyonel destek almanızı öneririz.

---

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik, bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, herhangi bir hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Makalede yer alan bilgiler genel nitelikte olup, kişisel hukuki durumunuz için bir avukattan profesyonel danışmanlık almanız önerilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

İstihkak davası nedir?

İstihkak davası, borçluya ait haczedilen mallar üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet veya benzer bir ayni hak iddia etmesi durumunda açılan davadır. Bu dava, haczin kaldırılması veya sınırlandırılması amacıyla kullanılır.

İstihkak davasında ispat yükü kimdedir?

İstihkak davasında davacı üçüncü kişi, malı ne suretle edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren nedenleri ispat etmekle yükümlüdür. Ancak taşınır malı elinde bulunduran kimse mali sayılır ve bu karinenin aksini alacaklının ispatlaması gerekir.

İstihkak davası açma süresi nedir?

Üçüncü kişi, takibin ertelenmesi veya devamına ilişkin icra mahkemesi kararının tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açabilir. Bu karar tebliğ edilmezse hacizli mal satılıp bedeli alacaklıya ödeninceye kadar dava açılabilir.

İstihkak davasında görevli mahkeme hangisidir?

Hacizden doğan istihkak davalarında görevli mahkeme icra mahkemesidir. Ancak 6183 sayılı Kanun’a göre konulan hacizlerin kaldırılması için açılan davalarda asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Kiracı istihkak davası açabilir mi?

Kiracılık hakkına dayanarak istihkak davası açılamaz. Zira borç ilişkisinden kaynaklanan kişisel haklar sözleşmenin tarafı olmayan kişilere karşı ileri sürülemez.

İstihkak davası olumlu sonuçlanırsa ne olur?

Dava kabul edilirse üçüncü kişinin istihkak iddia ettiği hak mülkiyet hakkı ise icra mahkemesi kararının kesinleşmesiyle birlikte haciz kalkar. Alacaklının kötü niyetli olduğu saptanırsa tazminata hükmedilir.

İflasta istihkak davası açılabilir mi?

İflas yolu ile takipte de bir malın müflise ait olup olmadığı konusunda çıkan uyuşmazlıklar istihkak davası yolu ile çözümlenir. Ancak iflastaki istihkak iddiasının konusu yalnızca mülkiyettir.