Hukuk Davalarında Temyiz – HMK 361-373 Maddeleri Kapsamlı Rehber

Makale İçeriği

Hukuk davalarında temyiz, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen nihai kararların Yargıtay’da hukuka uygunluğunun denetlendiği olağan kanun yoludur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 361 ila 373 maddeleri arasında düzenlenen temyiz yolu, özel hukuk alanında verilen kararların en üst mahkeme tarafından incelenmesini sağlar. Bu rehberde, temyiz sürecinin tüm detaylarını, şartlarını, sürelerini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususları kapsamlı şekilde ele alacağız.

Temyiz, bir nevi hukuk sistemimizin “son denetim mekanizması” olarak işlev görmektedir. Birinci derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri tarafından verilen kararların, uygulanması zorunlu içtihatlar oluşturacak şekilde Yargıtay tarafından incelenmesi, hem yargısal tutarlılığı sağlar hem de vatandaşların temel haklarının korunmasına yardımcı olur. Bu süreç, avukatlar, hukuk öğrencileri ve özel hukuk davalarında taraf olan vatandaşlar için kritik öneme sahiptir.

Temyiz Nedir? (HMK 361)

Temyiz, HMK’nın 361. maddesinde tanımlanan ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı başvurulan olağan kanun yoludur. Kanun koyucu, temyiz yolunu “Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı, kararın kesinleşmesi için başvurulan kanun yolu” olarak tanımlamıştır. Bu tanımda dikkat edilmesi gereken en önemli husus, temyiz yolunun sadece Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararlara karşı kullanılabilmesidir.

İlk derece mahkemeleri olan Sulh Hukuk Mahkemeleri, Asliye Hukuk Mahkemeleri, Ticaret Mahkemeleri ve İş Mahkemeleri tarafından verilen kararlar doğrudan temyiz yoluna tabi değildir. Bu mahkemelerin kararlarına karşı önce istinaf yoluna başvurulması gerekmektedir. İstinaf aşamasında Bölge Adliye Mahkemesi’ne başvuran taraf, olumsuz bir karar aldığında ancak o zaman temyiz yoluna başvurabilmektedir. Bu hiyerarşik yapı, kanun yolları sisteminin temelini oluşturmaktadır.

Temyiz kurumunun hukuki niteliği, “olağan kanun yolu” olarak belirlenmiştir. Olağan kanun yolları, kararların kesinleşmesi için zorunlu olarak başvurulması gereken yollar olmayıp, tarafların haklarını korumak amacıyla başvurdukları opsiyonel yollardır. Buna karşın, olağanüstü kanun yolları olan itiraz, yargılamanın iadesi ve karar düzeltme gibi yollar, belirli şartların varlığı halinde kullanılabilmektedir.

Kanun Yolu Hiyerarşisi

Türk hukuk sisteminde kanun yolları belirli bir hiyerarşi içinde düzenlenmiştir. Bu hiyerarşi, her bir kanun yolunun hangi aşamada ve hangi kararlara karşı kullanılabileceğini belirlemektedir. Hukuk muhakemeleri kanunumuza göre kanun yolu hiyerarşisi şu şekildedir:

Birinci Sırada İstinaf: İlk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı başvurulan ilk kanun yoludur. HMK’nın 341. maddesi ile düzenlenen istinaf, bölge adliye mahkemelerinin ilgili daireleri tarafından incelenmektedir. İstinaf aşamasında hem maddi hukuk hem de usul hukuku açısından yeniden değerlendirme yapılabilmektedir.

İkinci Sırada Temyiz: Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı başvurulan kanun yoludur. Temyiz incelemesi, Yargıtay’ın ilgili daireleri tarafından yapılmaktadır. Temyiz aşamasında esasen hukukun uygulanışı değil, usul kurallarına uygunluk denetlenmektedir. Bu nedenle temyiz, “usuli denetim” olarak da adlandırılmaktadır.

Üçüncü Sırada Karar Düzeltme: Temyiz üzerine verilen Yargıtay kararlarına karşı başvurulan olağanüstü kanun yoludur. HMK’nın 379. maddesi ile düzenlenen karar düzeltme, ancak belirli şartların varlığı halinde mümkündür ve sınırlı bir inceleme alanına sahiptir.

Temyizin Amacı ve İşlevi

Temyiz kurumunun temel amacı, Yargıtay’ın “en yüksek Instance Mahkemesi” sıfatıyla içtihat birliğini sağlaması ve hukukun doğru uygulanmasını temin etmesidir. Bu amaç doğrultusunda temyiz, şu işlevleri yerine getirmektedir:

İçtihat Birliği: Yargıtay, farklı daireler tarafından verilen kararların uyumlu olmasını sağlayarak içtihat birliğini korumaktadır. Bu sayede benzer davalarda benzer kararlar verilmesi temin edilmekte ve hukuki öngörülebilirlik artırılmaktadır.

Usul Denetimi: Temyiz, Bölge Adliye Mahkemelerinin usul kurallarına uyup uymadığını denetlemektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun emredici kurallarının ihlal edilip edilmediği bu aşamada incelenmektedir.

Hakların Korunması: Tarafların usul güvenliği içinde verdikleri kararların hukuka uygunluğunun en üst düzeyde denetlenmesi, hak kayıplarının önlenmesine yardımcı olmaktadır.

Temyiz İstem Koşulları – HMK 362

Temyiz yoluna başvurabilmek için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir. HMK’nın 362. maddesi, temyiz istem koşullarını düzenlemiştir. Bu koşullar, şekli koşullar ve esasi koşullar olmak üzere iki ana kategoride ele alınabilmektedir.

Şekli Koşullar

Temyiz Süresi: Temyiz süresi, kararın tebliğinden itibaren 15 gündür. HMK’nın 362/1. maddesi gereğince, Bölge Adliye Mahkemesi kararının taraflara tebliğ edilmesinden itibaren 15 gün içinde temyiz dilekçesi verilmesi gerekmektedir. Bu süre, muaccel olduktan sonra geçirilmiş ise artık temyiz yoluna başvuru mümkün değildir.

Süre hesaplamasında, tebliğ tarihi esas alınmaktadır. Kararın-cellere tebliğ edildiği tarih, sürenin başlangıç tarihidir. Tarafların avukat aracılığıyla takip ettiği davalarda, vekaletname ibraz edilmiş ise tebligat avukata yapılmaktadır. Bu durumda süre, avukatın kararı tebellüğ ettiği tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır.

Temyiz Dilekçesi: Temyiz süresi içinde, HMK’nın 363. maddesinde belirtilen zorunlu unsurları içeren temyiz dilekçesinin hazırlanarak mahkemeye sunulması gerekmektedir. Dilekçede, temyiz edilen kararın hangi karar olduğu, temyiz sebepleri ve talep sonucu açıkça belirtilmelidir.

Temyiz Harcı ve Ücreti: Temyiz yoluna başvurabilmek için gerekli harç ve yargılama giderlerinin ödenmesi gerekmektedir. HMK’nın 368. maddesi gereğince, temyiz incelemesi için belirli miktarda karar harcı alınmaktadır. Ayrıca temyiz aşamasında Yargıtay Yazı İşleri Müdürlüğüne dosya inceleme ücreti de yatırılmalıdır.

Eşasi Koşullar

Temyiz Edilebilir Karar: Temyiz yoluna sadece kanunda belirtilen kararlara karşı başvurulabilmektedir. HMK’nın 361. maddesi, temyiz edilebilen kararları sınırlı sayıda olarak belirlemiştir. Kanunda sayılmayan kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamaz.

Kararın Kesinleşmemiş Olması: Temyiz, kararların kesinleşmesi için başvurulan kanun yoludur. Bu nedenle, zaten kesinleşmiş olan kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamaz. Kesinleşmiş kararlara karşı ancak olağanüstü kanun yollarına başvurulabilmektedir.

Kanuni Menfaat: Temyiz edecek tarafın, kararın bozulmasında veya onanmasında hukuki yararının bulunması gerekmektedir. Karar lehine olan tarafın, sadece kararın kesinleşmesini hızlandırmak amacıyla temyiz yoluna başvurması hukuki yarar eksikliği nedeniyle reddedilebilmektedir.

Temyiz Süresi ve Uzatılması

Temyiz süresi, kanunda açıkça 15 gün olarak belirlenmiştir. Bu süre, kararın tebliğinden itibaren başlamaktadır. Sürenin son gününün resmi tatil veya hafta sonuna denk gelmesi halinde, süre tatili takip eden ilk iş gününe kadar uzamaktadır. HMK’nın 90-93. maddelerinde düzenlenen sürelerin hesaplanmasına ilişkin genel hükümler, temyiz süresi için de uygulanmaktadır.

Temyiz süresinin kaçırılması halinde, yokluk dışındaki nedenlere dayanılarak süre uzatımı talep edilebilmektedir. Ancak bu talep, sürenin bitiminden itibaren 5 gün içinde yapılmalı ve mazaretin de aynı sürede bildirilmesi gerekmektedir. Mazeret kabul edilirse, temyiz süresi de uzamış sayılmaktadır.

Temyiz Edilebilen Kararlar – HMK 361

Hukuk davalarında temyiz, her karara karşı başvurulabilecek bir kanun yolu değildir. Kanun koyucu, temyiz edilebilir kararları sınırlı sayı prensibi gereğince bentler halinde saymıştır. HMK’nın 361. maddesinde temyiz edilebilen kararlar şu şekilde düzenlenmiştir:

Kesin Olarak Temyiz Edilebilen Kararlar

Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Mahkemesi Kararları: Bölge Adliye Mahkemesi’nin ceza mahkemesi sıfatıyla verdiği kararlar kesin olarak temyiz edilebilmektedir. Bu kararlar, ceza yargılaması alanında olup, ceza muhakemesi kurallarına tabidir.

Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Mahkemesi Kararları: Bölge Adliye Mahkemesi’nin hukuk mahkemesi sıfatıyla verdiği kararlar da kesin olarak temyiz edilebilir kararlardandır. Ancak bu kararlar için temyiz yoluna başvurulabilmesi için, kararın “nihai karar” niteliğinde olması gerekmektedir.

Nihai Kararlar ve Ara Kararlar Ayrımı

Temyiz, sadece “nihai kararlara” karşı başvurulabilmektedir. Nihai karar, davanın esası hakkında verilen ve davayı sona erdiren karardır. Buna karşın, yargılama devam ederken verilen ara kararlara (örneğin delil toplama kararları, usul işlemlerine ilişkin kararlar) karşı temyiz yoluna başvurulamaz.

Ara kararlar, genellikle yargılamanın yürütülmesiyle ilgili olup, nihai kararla birlikte temyiz edilebilmektedir. Ancak bazı ara kararlar için kanun, “kesin nitelikteki ara kararlar” için ayrıca temyiz yolunu açık tutmuştur.

Temyiz Edilemeyen Kararlar

Kanunda sayılmayan kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamaz. Bu kapsamda:

HAGB Kararı ve Temyiz

Ceza muhakemesi sürecinde verilen “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması” (HAGB) kararları, özellikli bir nitelik taşımaktadır. HAGB, hükmün açıklanmasının belirli bir deneme süresine bağlandığı ve bu sürede şartların yerine getirilmesi halinde davanın düşmesiyle sonuçlanan bir kurumdur.

HAGB kararlarının temyiz edilebilirliği, kararın niteliğine göre değişmektedir. Mahkemenin HAGB kararı vermemesi ya da HAGB şartlarının varlığına rağmen hapis cezası verilmesi gibi durumlar temyiz edilebilmektedir. Ancak HAGB’ın uygulandığı ve deneme süresinin başladığı hallerde, temyiz yoluna başvuru daha sınırlıdır.

Temyiz Dilekçesi Nasıl Hazırlanır? – HMK 363

Temyiz yoluna başvurunun en kritik unsurlarından biri, usulüne uygun ve eksiksiz bir temyiz dilekçesi hazırlamaktır. HMK’nın 363. maddesi, temyiz dilekçesinde bulunması zorunlu olan unsurları belirlemiştir. Bu unsurların eksikliği, temyiz isteminin reddine yol açabilmektedir.

Zorunlu Unsurlar (HMK 363)

Temyiz Dilekçesinin Şekli: Temyiz dilekçesi, yazılı şekilde hazırlanmalı ve imzalanmalıdır. Dilekçede, tarafların ve davanın tanınmasına yetecek bilgiler ile temyiz sebepleri açıkça gösterilmelidir.

Temyiz Sebepleri: Dilekçede, kararın hangi gerekçelerle temyiz edildiği açıkça belirtilmelidir. Temyiz sebepleri, HMK’nın 363. maddesinde sayılmış olup, bunlar şunlardır:

Talep Sonucu: Dilekçede, temyiz edenin ne istediği açıkça belirtilmelidir. Genellikle “Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına” şeklinde talepte bulunulmaktadır.

Temyiz Dilekçesi Örneği

Temyiz dilekçesi hazırlanırken belirli bir formata uyulması gerekmektedir. Aşağıda temyiz dilekçesi için genel bir örnek sunulmaktadır:

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesi’ne

Dosya Numarası: 2024/… E., 2024/… K.

Temyiz Eden (Davacı/Davalı): [Ad Soyad/Ünvan]

Karşı Taraf: [Ad Soyad/Ünvan]

Konu: … tarihli ve … sayılı Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyizi hakkında.

AÇIKLAMALAR:

1. Mahkemenizce verilen … tarihli karar ile … İlk Derece Mahkemesi’nin … tarihli ve … sayılı kararının onanmasına karar verilmiştir.

2. Anılan karar, aşağıda açıklanan nedenlerle hukuka aykırı olup, temyiz edilmesini zorunlu kılmaktadır.

3. Karar, … hukuk kuralının yanlış yorumlanması ve uygulanması nedeniyle bozulmalıdır. (Buraya spesifik gerekçe yazılmalıdır)

4. Ayrıca, yargılama sırasında HMK’nın … maddesinin ihlal edildiği görülmektedir.

NETİCE VE TALEP:

Yukarıda açıklanan nedenlerle; Mahkemenizce verilen … tarihli kararın, 6100 sayılı HMK’nın 361 ve devamı maddeleri gereğince BOZULMASINA karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

Tarih: …

İmza:

Temyiz Dilekçesinde Dikkat Edilecek Hususlar

Temyiz dilekçesi hazırlanırken avukatların ve vatandaşların dikkat etmesi gereken önemli noktalar bulunmaktadır. Bu noktalar, dilekçenin kabul edilmesi ve davanın başarılı sonuçlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Somutlaştırma Yükümlülüğü: Temyiz dilekçesinde, temyiz sebeplerinin somut olaylarla ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Genel nitelikteki itirazlar (örneğin “karar hukuka aykırıdır” şeklindeki soyut ifadeler) yeterli değildir. Her temyiz sebebinin, dosyadaki deliller ve olaylarla desteklenmesi gerekmektedir.

Gerekçe Gösterilmesi: Temyiz sebeplerinin nedenleriyle birlikte açıklanması zorunludur. Sadece “usule aykırıdır” demek yerine, hangi usul kuralının ihlal edildiği ve bu ihlalin nasıl gerçekleştiği belirtilmelidir.

Delillerin Gösterilmesi: Temyiz dilekçesinde, ileri sürülen iddiaları destekleyen delillerin listelenmesi yararlı olmaktadır. Yargıtay, kararını verirken bu delillere de dikkat etmektedir.

Temyiz İncelemesi – HMK 365

Temyiz dilekçesi verildikten ve gerekli harçlar ödendikten sonra, dosya Yargıtay’a gönderilmektedir. Yargıtay’da temyiz incelemesi, belirli aşamalardan geçerek gerçekleştirilmektedir. HMK’nın 365. maddesi, temyiz incelemesinin nasıl yapılacağını düzenlemiştir.

Dosyanın Yargıtay’a İntikali

Temyiz dilekçesi, ilk derece mahkemesi veya Bölge Adliye Mahkemesi aracılığıyla Yargıtay’a gönderilmektedir. Dosya, temyiz dilekçesi ve eklerinin onaylı örnekleriyle birlikte Yargıtay ilgili dairesine teslim edilmektedir.

Yargıtay’a gönderilen dosyada şu belgeler bulunmalıdır:

Yargıtay Dairesinin Oluşumu

Yargıtay’da temyiz incelemesi, ilgili dairenin üyelerinden oluşan heyet tarafından yapılmaktadır. Her daire, en az beş üyeden oluşmaktadır. İnceleme sırasında, daire başkanı veya görevlendirilen bir üye heyete başkanlık etmektedir.

Heyet, dosyayı inceleyerek kararını hazırlamaktadır. Bu inceleme sırasında, temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin dayanaksız olup olmadığı, kararın hukuka uygunluğu ve usul kurallarına riayet edilip edilmediği değerlendirilmektedir.

İnceleme Süreci ve Aşamaları

Yargıtay’da temyiz incelemesi, şu aşamalardan geçmektedir:

Kablosuz İnceleme: Dosya, daire üyeleri tarafından yazılı olarak incelenmektedir. Bu aşamada, dosyadaki tüm belgeler, kararlar ve dilekçeler gözden geçirilmektedir.

Rapor Hazırlanması: Daire üyelerinden biri, dosya hakkında bir rapor hazırlamaktadır. Bu raporda, temyiz sebepleri değerlendirilmekte ve bir görüş bildirilmektedir.

Heyet Görüşmesi: Daire üyeleri, raporu değerlendirerek toplu olarak görüşmektedir. Bu görüşme sonucunda, kararın onanması, bozulması veya düzeltilmesi yönünde karar verilmektedir.

Karar Hazırlanması: Verilen karar doğrultusunda, gerekçeli karar yazılmaktadır. Bu karar, temyiz edene ve karşı tarafa tebliğ edilmektedir.

Temyiz İncelemesinin Kapsamı

Yargıtay’ın temyiz incelemesi, “usuli denetim” niteliğindedir. Bu denetim kapsamında Yargıtay:

Usul Kurallarının İncelenmesi: HMK’da öngörülen usul kurallarına uyulup uyulmadığı denetlenmektedir. Örneğin, duruşma yapılması gereken durumlarda duruşma yapılıp yapılmadığı, taraflara savunma hakkının tanınıp tanımadığı, delillerin usulüne uygun değerlendirilip değerlendirilmediği incelenmektedir.

Hukuk Kurallarının Uygulanması: Maddi hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilmektedir. Ancak Yargıtay, olayın esası hakkında yeni bir değerlendirme yapmamakta, Bölge Adliye Mahkemesi’nin değerlendirmesini denetlemektedir.

Gerekçe Yeterliliği: Kararın gerekçesinin yeterli olup olmadığı, verilen kararın gerekçeyle desteklenip desteklenmediği incelenmektedir.

Temyiz Duruşması – HMK 366

Temyiz aşamasında duruşma yapılıp yapılmayacağı, HMK’nın 366. maddesinde düzenlenmiştir. Hukuk davalarında temyiz incelemesi, kural olarak dosya üzerinden yapılmakta, duruşma yapılması istisnai nitelik taşımaktadır.

Duruşma Yapılmayan Haller

Hukuk davalarında temyiz incelemesi, kural olarak duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu düzenleme, Yargıtay’ın iş yükünün hafifletilmesi ve incelemenin hızla tamamlanması amacıyla kabul edilmiştir.

Duruşma yapılmadan yapılan temyiz incelemesinde, tarafların yazılı dilekçeleri ve dosyadaki belgeler değerlendirilmektedir. Taraflar, temyiz dilekçeleri ve cevap dilekçeleri aracılığıyla hukuki argümanlarını sunmaktadır.

Duruşma Yapılabilen Haller

Kanun, belirli durumlarda duruşma yapılmasını mümkün kılmıştır. HMK’nın 366/2. maddesi gereğince, daire başkanının, üyelerinden birinin veya tarafların talebi üzerine duruşma yapılabilmektedir.

Duruşma talebinde bulunulurken, duruşmanın neden gerekli olduğunun açıklanması gerekmektedir. Daire başkanı, talebi değerlendirerek duruşma yapılmasına karar verebilmektedir.

HMK 369 – Yetkili Mahkeme

HMK’nın 369. maddesi, temyiz incelemesinde yetkili olan Yargıtay dairesini belirlemektedir. Buna göre, temyiz incelemesi, davanın niteliğine göre ilgili Yargıtay dairesi tarafından yapılmaktadır.

Yargıtay’ın farklı daireleri, farklı dava türlerine bakmaktadır. Örneğin, ticaret davaları Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nde, iş davaları Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nde, kişisel duruma ilişkin davalar Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nde incelenmektedir.

Davanın niteliğinin belirlenmesi, temyiz dilekçesinin doğru daireye gönderilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Yanlış daireye gönderilen dosya, zaman kaybına yol açabilmektedir.

Onama Kararı

Yargıtay, temyiz istemini incelediğinde, kararın hukuka uygun olduğunu tespit etmesi halinde “onama kararı” vermektedir. Onama kararı, Bölge Adliye Mahkemesi kararının hukuka uygun bulunarak kesinleşmesini sağlamaktadır.

Onama Kararının Hukuki Niteliği

Onama kararı, Yargıtay’ın temyiz edilen kararı “hukuka uygun bulduğunu” gösteren karardır. Bu karar üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kesinleşmekte ve icra edilebilir hale gelmektedir.

Kesinleşen karar, artık olağan kanun yollarına tabi değildir. Kararın uygulanması için gereken icra takibi başlatılabilmektedir. Borçlu, ödeme emrine itiraz etmediği veya itirazı reddedildiği takdirde, kararın icrası gerçekleştirilmektedir.

Onama Kararının Sonuçları

Onama kararının verilmesiyle birlikte şu sonuçlar doğmaktadır:

Kararın Kesinleşmesi: Bölge Adliye Mahkemesi kararı kesinleşmektedir. Bu karara karşı artık temyiz yoluna başvurulamaz.

İcra İşlemlerinin Başlaması: Alacaklı, kesinleşen kararı kullanarak icra takibi başlatabilmektedir. Borçluya ödeme emri gönderilmekte ve belirli süre içinde borcunu ödemesi istenmektedir.

Yargıtay Kararının Kesin Olması: Onama kararı, kural olarak kesindir ve karşı tarafın sadece karar düzeltme yoluna başvurması mümkündür.

Onamaya Karşı Çareler

Yargıtay’ın onama kararına karşı iki olağan kanun yolu bulunmaktadır:

Karar Düzeltme (HMK 379): Onama kararının hatalı olduğu durumlarda, tarafın karar düzeltme talebinde bulunması mümkündür. Karar düzeltme, sınırlı sayıda gerekçeyle talep edilebilmektedir.

Yargılamanın İadesi: Kanunda belirtilen nitelikteki hallerde, yargılamanın iadesi yoluna başvurulabilmektedir. Bu yol, olağanüstü niteliği nedeniyle sıkı şartlara tabidir.

Bozma Kararı – HMK 370

Yargıtay, temyiz incelemesi sonucunda, kararın hukuka aykırı olduğunu tespit etmesi halinde “bozma kararı” vermektedir. Bozma kararı, Bölge Adliye Mahkemesi kararının hukuka aykırı bulunarak ortadan kaldırılmasını sağlamaktadır. HMK’nın 370. maddesi, bozma kararını düzenlemiştir.

Bozma Kararının Gerekçeleri

Yargıtay, bir kararı bozarken gerekçeli bir karar vermektedir. Bozma gerekçeleri şu şekilde sınıflandırılabilmektedir:

Usule İlişkin Bozma: Yargılama sürecinde usul kurallarına uyulmaması nedeniyle yapılan bozmadır. Örneğin, taraflara savunma hakkı tanınmaması, duruşma yapılması gerekip gerekmediği konusunda yanlış karar verilmesi, delillerin usulüne uygun değerlendirilmemesi gibi durumlar bu kapsamdadır.

Esasa İlişkin Bozma: Davanın esası hakkında verilen kararın hukuka aykırı olması nedeniyle yapılan bozmadır. Maddi hukuk kurallarının yanlış uygulanması, olayların yanlış değerlendirilmesi veya hukuki nitelendirmenin hatalı olması bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Gerekçeye İlişkin Bozma: Kararın gerekçesiz olması veya gerekçenin verilen kararı desteklememesi nedeniyle yapılan bozmadır. Türk hukuk sisteminde, her yargı kararının gerekçeli olması zorunluluğu Anayasa ile güvence altına alınmıştır.

Bozma Kararının Türleri

Yargıtay, bozma kararını verirken farklı şekillerde karar verebilmektedir:

Filii Bozma: Kararın tamamen bozulmasıdır. Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararı tamamen ortadan kaldırılmakta ve dosya yeniden değerlendirilmek üzere Bölge Adliye Mahkemesi’ne gönderilmektedir.

Kısmi Bozma: Kararın sadece bir kısmının bozulmasıdır. Davanın bir bölümü hakkındaki karar hukuka uygun bulunurken, diğer bölümü hakkında bozma yapılmaktadır.

Usul Bozması: Sadece usul kurallarının ihlal edildiği gerekçesiyle yapılan bozmadır. Bu tür bozmada, Yargıtay esasa ilişkin bir değerlendirme yapmamakta, dosyanın yeniden değerlendirilmesi için Bölge Adliye Mahkemesi’ne gönderilmesini istemektedir.

Bozma Kararının Sonuçları

Bozma kararı verildikten sonra, dosya Bölge Adliye Mahkemesi’ne geri gönderilmektedir. Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay’ın bozma kararına uymak veya direnmek arasında seçim yapabilmektedir.

Bölge Adliye Mahkemesi’nin bozmaya uyması halinde, karar yeniden verilmektedir. Bu yeni karar da temyiz edilebilmektedir. Bölge Adliye Mahkemesi’nin direnmesi halinde ise dosya, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na gitmektedir.

Bozmaya Uyma ve Direnme – HMK 371-373

Yargıtay’ın bozma kararına karşı Bölge Adliye Mahkemesi’nin iki seçeneği bulunmaktadır: Bozmayı uymak veya direnmek. HMK’nın 371, 372 ve 373. maddeleri, bu iki seçeneği ve bunların sonuçlarını düzenlemiştir.

Bozmaya Uyma (HMK 371)

Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay’ın bozma kararını kabul ederek kararını değiştirebilmektedir. Buna “bozmaya uyma” denilmektedir. Bozmayı uyan Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay’ın gerekçesini dikkate alarak yeni bir karar vermektedir.

Bozmaya uyma durumunda, Bölge Adliye Mahkemesi:

Bölge Adliye Mahkemesi’nin bozmaya uyması halinde, taraflar yeni karara karşı 15 gün içinde yeniden temyiz yoluna başvurabilmektedir. Bu durumda dosya, tekrar Yargıtay’a gitmektedir.

Direnme Hakkı ve Usulü (HMK 371)

Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay’ın bozma kararına katılmayabilir ve eski kararında diretmeye devam edebilmektedir. Buna “direnme hakkı” denilmektedir. Direnme, Bölge Adliye Mahkemesi’nin, Yargıtay’ın hukuki görüşüne rağmen kendi kararının doğru olduğunu düşünmesi durumunda başvurduğu bir yoldur.

Direnme hakkının kullanılabilmesi için şu şartların sağlanması gerekmektedir:

Direnme kararı, Bölge Adliye Mahkemesi’nin, Yargıtay’ın bozma kararına rağmen önceki kararını sürdürdüğünü gösteren karardır. Bu kararda, direnme gerekçelerinin açıkça gösterilmesi gerekmektedir.

Direnme Kararının İncelenmesi (HMK 372)

Bölge Adliye Mahkemesi’nin direnme kararı üzerine, dosya Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na gönderilmektedir. HMK’nın 372. maddesi gereğince, direnme kararları Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun kararı kesindir. Bu karara karşı artık temyiz yoluna başvurulamaz. Ancak olağanüstü kanun yolları (karar düzeltme, yargılamanın iadesi) mümkündür.

Direnme Sonucu Verilen Kararlar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, direnme üzerine şu kararlardan birini verebilmektedir:

Onama Kararı: Bölge Adliye Mahkemesi’nin direnmesini haklı bulan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, direnme kararını onaylayabilmektedir. Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kesinleşmektedir.

Bozma Kararı: Bölge Adliye Mahkemesi’nin direnmesini haksız bulan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozabilmektedir. Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesi bozma kararına uymak zorundadır.

HMK 373 – Temyiz Yolunda Diğer Hükümler

HMK’nın 373. maddesi, temyiz yoluna ilişkin çeşitli hususları düzenlemektedir. Bu madde kapsamında:

Temyiz İstemlerinin Birleştirilmesi: Aynı davaya ilişkin temyiz istemleri, verimlilik sağlamak amacıyla birleştirilebilmektedir.

Temyiz İstemin Geri Alınması: Temyiz eden, temyiz istemini geri alabilmektedir. Geri alma, kural olarak serbesttir ve her aşamada yapılabilmektedir.

Temyiz İstemin Reddi: Kanuni şartları taşımayan temyiz istemleri, Yargıtay tarafından reddedilmektedir.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Yargıtay’ın temyiz aşamasında verdiği kararlar, içtihat oluşturması açısından büyük önem taşımaktadır. Aşağıda, temyiz sürecine ilişkin genel nitelikte örnek kararların yaklaşımları sunulmaktadır:

Temyiz Süresine İlişkin Örnek Yaklaşımlar

Yargıtay, temyiz süresinin hesaplanmasında katı bir tutum sergilemektedir. Sürenin başlangıcı, kararın taraflara tebliğ edilip edilmediği dikkatle incelenmektedir. Tebligatın usulsüz yapılması halinde, süre işlememektedir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre:

Usul İhlallerine İlişkin Örnek Yaklaşımlar

Yargıtay, usul kurallarının ihlal edilmesini ciddi bir bozma nedeni olarak değerlendirmektedir. Özellikle savunma hakkının kısıtlanması, duruşma hakkının engellenmesi ve delillerin değerlendirilmemesi gibi durumlar, bozma gerekçesi oluşturmaktadır.

Yargıtay’ın sıklıkla bozma nedeni olarak değerlendirdiği usul ihlalleri:

Maddi Hukuk Uygulamasına İlişkin Örnek Yaklaşımlar

Yargıtay’ın maddi hukuk alanındaki içtihatları, uygulamanın yönünü belirlemektedir. Özellikle sözleşme yorumu, tazminat hesabı ve sorumluluk hukuku alanlarında Yargıtay’ın kararları, alt mahkemeler için yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Yargıtay’ın maddi hukuka ilişkin temel ilkeleri:

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hukuk davalarında temyiz nedir?

Hukuk davalarında temyiz, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen nihai kararların Yargıtay’da hukuka uygunluğunun denetlendiği olağan kanun yoludur. 6100 sayılı HMK’nın 361-373 maddeleri arasında düzenlenmiş olup, özel hukuk alanında verilen kararların en üst mahkeme tarafından incelenmesini sağlar.

2. Temyiz süresi ne kadardır?

Temyiz süresi, kararın taraflara tebliğ edilmesinden itibaren 15 gündür. Bu süre, muaccel olduktan sonra geçirilmiş ise temyiz yoluna başvuru mümkün değildir. Sürenin son gününün resmi tatile denk gelmesi halinde süre tatili takip eden ilk iş gününe kadar uzamaktadır.

3. Hangi kararlar temyiz edilebilir?

Temyiz yoluna sadece kanunda belirtilen kararlara karşı başvurulabilmektedir. HMK’nın 361. maddesi, Bölge Adliye Mahkemesi’nin ceza ve hukuk mahkemesi sıfatıyla verdiği kesin nitelikteki kararların temyiz edilebileceğini düzenlemiştir. İlk derece mahkemelerinin kararlarına karşı önce istinaf yoluna başvurulması gerekmektedir.

4. Temyiz dilekçesi nasıl hazırlanır?

Temyiz dilekçesi, HMK’nın 363. maddesinde belirtilen zorunlu unsurları içermelidir. Dilekçede; tarafların ve davanın tanınmasına yetecek bilgiler, temyiz sebepleri ve talep sonucu açıkça belirtilmelidir. Dilekçede, hangi hukuk kuralının ihlal edildiği somut olaylarla ilişkilendirilerek gösterilmelidir.

5. Temyiz duruşması yapılır mı?

Hukuk davalarında temyiz incelemesi, kural olarak duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden gerçekleştirilmektedir. Ancak HMK’nın 366. maddesi gereğince, daire başkanının, üyelerden birinin veya tarafların talebi üzerine duruşma yapılmasına karar verilebilmektedir.

6. Bozma kararına karşı ne yapılabilir?

Yargıtay’ın bozma kararına karşı Bölge Adliye Mahkemesi’nin iki seçeneği bulunmaktadır: Bozmayı uymak veya direnmek. Bozmayı uyan Bölge Adliye Mahkemesi yeni karar verir. Direnme kararı ise Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenmektedir.

7. Temyiz harcı ne kadardır?

Temyiz yoluna başvurabilmek için gerekli harç ve yargılama giderlerinin ödenmesi gerekmektedir. HMK’nın 368. maddesi gereğince, temyiz incelemesi için belirli miktarda karar harcı alınmaktadır. Harç miktarları, her yıl Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen tarife üzerinden güncellenmektedir.

8. Temyiz onama kararı kesin midir?

Yargıtay’ın onama kararı, kural olarak kesindir ve temyiz yoluna başvuru mümkün değildir. Ancak onama kararına karşı iki olağanüstü kanun yolu bulunmaktadır: karar düzeltme (HMK 379) ve yargılamanın iadesi. Bu yollar, belirli şartların varlığı halinde kullanılabilmektedir.

Sonuç

Hukuk davalarında temyiz, özel hukuk alanında verilen kararların Yargıtay tarafından denetlenmesini sağlayan önemli bir kanun yoludur. HMK’nın 361-373 maddeleri arasında kapsamlı şekilde düzenlenen temyiz süreci, avukatlar, hukuk öğrencileri ve özel hukuk davalarında taraf olan vatandaşlar için kritik öneme sahiptir.

Bu rehberde ele aldığımız konular, temyiz sürecinin temel unsurlarını oluşturmaktadır. Temyiz şartlarının anlaşılması, dilekçe hazırlama tekniklerinin bilinmesi, inceleme sürecinin kavranması ve bozma-onama kararlarının sonuçlarının değerlendirilmesi, başarılı bir temyiz stratejisi için vazgeçilmezdir.

Temyiz sürecinde başarılı olabilmek için, her şeyden önce sürecin hukuki niteliğinin doğru anlaşılması gerekmektedir. Temyiz, bir yeniden yargılama olmayıp, usuli bir denetim mekanizmasıdır. Bu nedenle, temyiz dilekçesinde usul ihlallerinin somut delillerle ortaya konulması büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak, hukuk davalarında temyiz, yargısal tutarlılığın sağlanması ve vatandaşların haklarının korunması açısından zorunlu bir mekanizmadır. Bu sürecin doğru işlemesi, hem avukatların profesyonel yaklaşımını hem de vatandaşların hukuki bilinç düzeyini gerektirmektedir.

Bu makale, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361-373 maddelerine dayanarak hazırlanmıştır. Güncel yasal düzenlemeler ve içtihatlar için mevzuat.gov.tr üzerinden resmi mevzuatın incelenmesi önerilmektedir.

İlgili Makaleler: Hukuk Davalarında İstinaf Kanun Yolu | Kanun Yolları | Ceza Davası Süreci

AVUKATI ARA